Terug naar de woordenlijst

Maakbaarheid van de mens
De maakbaarheid van de mens is een thema dat steeds vaker opduikt. De achterliggende gedachte is dat men de mens met behulp van wetenschap en technologie gezonder, sterker, mooier, slimmer, gelukkiger, … kan maken.

Medisch begeleide voortplanting
We spreken van medisch begeleide voortplanting wanneer de essentiële stappen van de voortplanting, namelijk het samenbrengen van de eicellen en de zaadcellen, op kunstmatige wijze gebeurt. Het gaat hier in de eerste plaats om in-vitrofertilisatie en alle technieken die hiervan zijn afgeleid. Ook intra-uteriene inseminatie wordt als MBV beschouwd omwille van de manipulaties die het sperma in het laboratorium ondergaat.

Medische ethiek
Medische ethiek is een tak van de moraalwetenschap, die zich specifiek bezighoudt met de ethische aspecten van de geneeskunde.
Bij een geneeskundige behandeling kunnen zich morele dilemma’s stellen. Dit kan gaan over euthanasie, abortus, klinische proeven, het staken van een behandeling, een vruchtbaarheidsbehandeling, orgaandonatie… De medische ethiek buigt zich over deze dilemma’s en tracht een oplossing te zoeken. Binnen de medische ethiek nemen een aantal morele waarden een belangrijke plaats in, zoals autonomie, niet-schaden, weldoen en rechtvaardigheid.
Elk Belgisch ziekenhuis is verplicht een eigen commissie voor medische ethiek samen te stellen, genaamd de ‘Lokale Commissies voor Ethiek’. Deze commissies hebben twee opdrachten: het ziekenhuis begeleiden en van raad voorzien inzake de ethische aspecten van de ziekenhuiszorg, en advies verlenen inzake protocollen betreffende experimenten op mensen en reproductief menselijk materiaal.

Menselijk genoomproject
In 1990 ging het Menselijk Genoomproject officieel van start. Krantenkoppen spraken van 'het grootste avontuur van onze tijd', dat de medische wetenschap volledig zou veranderen. In de maand juni van het jaar 2000 was het zover: de ontcijfering van het menselijk genoom is een feit. De menselijke genetische blauwdruk bevat naar schatting 25 000 genen, die de informatie bevatten voor minstens evenveel eiwitten.
Het project om het volledige genoom van een mens te lezen heeft tien jaar geduurd en drie miljard euro gekost. Maar wat het heeft opgeleverd is natuurlijk enkel het genetische recept van één mens. Tegenwoordig gaat het al wat sneller en goedkoper, maar toch is er nog steeds zo'n twintig miljoen euro en een half jaar voor nodig per persoon. Wetenschappers werken aan een instrument dat duizenden DNA-fragmenten per seconde kan lezen. Zo zou een volledig menselijk genoom op een dag gelezen kunnen worden. Wellicht wordt de techniek pas ten vroegste over vijf tot tien jaar gecommercialiseerd. Als iedereen zijn eigen genoom zou kunnen aflezen, wordt het mogelijk om bij de dokter een individuele behandeling met geneesmiddelen-op-maat te krijgen, precies afgestemd op het eigen DNA.

Mesa
Mesa is een techniek voor het verkrijgen van zaadcellen. De techniek kan worden toegepast bij mannen die een goede zaadproductie hebben, maar problemen met de ejaculatie. Bij mesa worden de zaadcellen via een katheder rechtstreeks uit de bijbal gehaald. Dit gebeurt onder lokale verdoving. De verkregen zaadcellen kunnen worden gebruikt voor bevruchting.

Nanogeneeskunde
De medische toepassing van nanotechnologie is nanogeneeskunde.

Nanotechnologie
Nanotechnologie is de techniek die het mogelijk moet maken te werken met deeltjes in de grootorde van nanometers (een miljardste van een meter). Dit is een schaal van grootte die net boven die van atomen (0,060 nm tot 0,275 nm) en eenvoudige moleculen ligt. Een criterium is dat een structuur in op zijn minst één dimensie minder dan 100 nanometer groot is.Het woord nano komt van het Griekse νανος (nanos), ‘dwerg’ . Op medisch vlak spitst het onderzoek zich vooral toe op het gericht bezorgen van medicatie op die plekken in het lichaam waar deze het meest werkzaam is, in plaats van medicatie maar min of meer lukraak in het lichaam te brengen. Men zoekt daarvoor naar vectoren, nanostructuren die als voertuig kunnen dienen. Zo kan bijvoorbeeld AuNP, voorzien van een biochemische schutlaag, de cel en zelfs de kern ervan binnengesmokkeld worden. Ook uit een andere hoek van de colloïden zijn veelbelovende vorderingen te melden. Het is al lang bekend dat met zeepachtige moleculen (amfifiele moleculen) een soort blaasjes of zakjes (micellen) te maken zijn in het nanobereik. In zekere zin is de celmembraan van een levende cel een vergelijkbare structuur. Er is veel onderzoek naar het gebruik van dit soort structuren als een soort verpakking rond de moleculen van het medicijn (bron: Wikipedia).

Navelstrengbloedbanken
Navelstrengbloedbanken bewaren stamcellen die bij een geboorte uit de navelstreng worden gehaald. Naast de universiteitsziekenhuizen bestaat in ons land ook een privébedrijf, Cryo-Save, dat stamcellen uit navelstrengbloedbanken opslaat.

Negatieve wilsverklaring
In een negatieve wilsverklaring kan men bepalen (aanduiden) welke behandelingen men NIET meer wenst te ondergaan (bv. bestraling, kunstmatige beademing, kunstmatige toediening van vocht en voeding) wanneer men het zelf niet meer kan vragen, als men wilsonbekwaam is (dementie, hersenbeschadiging na een ongeval, ...). In de verklaring kan een vertegenwoordiger worden aangeduid die de negatieve wilsverklaring bekendmaakt en ervoor zorgt dat de rechten van de patiënt niet geschonden worden. De inhoud van de wilsverklaring is wettelijk afdwingbaar wat betekent dat de artsen hiermee rekening moéten houden.
De negatieve wilsverklaring blijft altijd geldig tenzij ze wordt herroepen.

Non heart beating donor
Door verbetering van de technieken om organen van overledenen te bewaren en te beschermen wordt het mogelijk om deze organen te transplanteren. Daar het uitvallen van de bloedsomloop onomkeerbare schade toebrengt aan de organen zijn enkel die organen bruikbaar van mensen die onder medisch gecontroleerde omstandigheden overlijden. Dit is ondermeer het geval wanneer een hersendode patiënt overlijdt aan een acute hartstilstand of wanneer de reanimatie van een patiënt tevergeefs blijkt.

Octrooiwet
De Belgische wet op het octrooieren van biotechnologische uitvindingen moet bescherming bieden tegen misbruik van monopolies. Dit om te vermijden dat een bedrijf het alleenrecht op een genetische test eist zoals het Amerikaanse Myriad Genetics deed met de tests voor erfelijke borstkanker. Deze tests dreigden hierdoor onbetaalbaar te worden. Volgens de nieuwe wet kan de ministerraad als een bedrijf het alleenrecht op een test opeist toch een licentie verlenen aan de centra voor menselijke erfelijkheid. De centra kunnen de test dan blijven aanbieden tegen een betaalbare prijs.

Opting-outsysteem
Een systeem waarbij iedereen er deel van uitmaakt, tenzij men meedeelt er geen deel van te willen uitmaken. Deze term wordt vaak gebruikt bij orgaandonatie. In dat geval gaat het om een systeem waarbij iedereen orgaandonor is, tenzij men ten kennen geeft geen donor te willen zijn. In België is er een opting-outsysteem voor orgaandonatie. Het tegengestelde is het opting-insysteem. Hierbij is iemand pas orgaandonor als hij of zij zich eerst registreert als orgaandonor. Naar het opting-outsysteem wordt ook verwezen met termen als automatisch donorschap, verondersteld donorschap.

Orgaandonatie
Orgaandonatie is een medische behandeling waarbij een ziek orgaan wordt vervangen door een gezond orgaan afkomstig van een donor. De orgaantransplantatie(geneeskunde) is als het ware slachtoffer van haar eigen succes geworden: naarmate een transplantatie een veiliger ingreep wordt die zonder al te grote risico’s levens kan redden, komen er meer en meer mensen voor in aanmerking waardoor het aantal beschikbare donororganen onvoldoende blijkt. Soms is het dus onvermijdelijk dat patiënten overlijden alvorens een geschikt orgaan voorhanden is. Een belangrijke factor is dat het aantal sterfgevallen waarbij de organen bruikbaar zijn voor transplantatie, zeer klein is. Bij de meeste sterfgevallen vallen het hart en de bloedsomloop onomkeerbaar stil, waardoor de organen onherstelbare schade oplopen en onbruikbaar worden voor donatie. Een andere belangrijke reden voor het tekort aan donororganen zijn de familieweigeringen. De Belgische wetgeving van 13 juni 1986 stelt dan wel dat elke Belg of buitenlander vanaf 18 jaar automatisch orgaandonor is en dit zonder verdere administratieve stappen, maar in de praktijk overlegt men altijd met de naaste familie alvorens men de organen verwijdert. Vijftien tot twintig procent van de nabestaanden stemt niet in met donatie. Door de wetsaanpassing van 14 juni 2006 bestaat nu echter voor elke Belgische burger vanaf 18 jaar de mogelijkheid om donatie officieel te weigeren of om zich expliciet op te geven als donor. De familie kan zich dan in geen geval tegen de wilsbeschikking verzetten.

Orgaanhandel
Orgaanhandel is een economische activiteit waarbij een orgaan tegen een bepaalde prijs wordt verhandeld. Het orgaan wordt al dan niet vrijwillig bij een donor weggenomen, verkocht, getransporteerd en bij een patiënt terug ingeplant.
Orgaanhandel is quasi in alle landen illegaal, onder meer om misbruik te voorkomen. Ook bestaat in veel culturen de overtuiging dat orgaandonatie op altruïsme moet gestoeld zijn, eerder dan op winstbejag. Iran vormt een zeldzame uitzondering, waar wel een legale en gecontroleerde vorm van orgaanhandel bestaat.

Vorige - Top - Volgende