Terug naar de woordenlijst

Saviour baby
In mei 2005 raakte bekend dat in januari 2005 in het AZ van de VUB twee saviour baby’s werden geboren. Het gaat hier om baby’s die via IVF werden verwekt en uit een aantal embryo's werden geselecteerd omdat zij de meest geschikte donor zijn voor een ziek broertje of zusje. Uit het navelstrengbloed van de saviour baby worden stamcellen geoogst die naar het zieke zusje of broertje worden getransplanteerd.
Dit is vandaag soms de enige mogelijke behandeling voor kinderen met bepaalde bloed- en immuniteitsziekten. Het slagen van de transplantatie hangt immers af van de overeenkomst in weefseltype tussen donor en ontvanger.
De genezing van een broertje of zusje mag niet het enige doel van een ‘therapeutische baby’ zijn. Daarom spelen in België psychologen in de voorbereidende gesprekken een belangrijke rol. Zij moeten nagaan of de nieuwe baby echt gewenst is. De ouders moeten ook voorbereid worden op de mogelijkheid dat de behandeling mislukt. Als een van de embryo's een geschikte donor blijkt te zijn, moet de nieuwe baby nog op tijd geboren worden om het zieke kind te kunnen helpen en dan moet ook de transplantatie nog lukken.
Deze aanpak kan overbodig worden zodra therapeutisch kloneren en stamceltechnologie op punt staan en men gebruik kan maken van deze technieken om deze kinderen te behandelen.
(zie ook designerbaby)

Spermadonatie
De belangrijkste vereiste voor spermadonoren is dat ze tussen 18 en 44 jaar oud zijn, en gezond. Om dat laatste te verifiëren worden voorafgaand aan de donatie een aantal tests gedaan. Maar verder hoeft de donor geen behandeling te ondergaan: het enige wat van hem verwacht wordt is dat hij enkele dagen geen zaadlozing heeft en dat hij zich verplaatst om het spermastaaltje te produceren en af te leveren.

Stamcellen
Stamcellen zijn lichaamscellen die zich nog in alle richtingen kunnen ontwikkelen. Ze hebben nog de potentie om uit te groeien tot om het even welk soort gespecialiseerde cel, zoals spiercellen, zenuwcellen, levercellen, enzovoort. Elke bevruchte eicel bestaat na enkele dagen uit een klompje stamcellen. Naarmate het embryo zich ontwikkelt, specialiseren de stamcellen zich steeds verder totdat ze uiteindelijk hun definitieve celtype hebben gevormd. Bij de geboorte zijn de meeste stamcellen al geëvolueerd tot gespecialiseerde cellen. Toch bevinden er zich in het volwassen organisme ook nog stamcellen. Beenmergcellen zijn een voorbeeld van adulte stamcellen. Ze maken bloedcellen, maar ze blijken ook het vermogen te bezitten bloedvaten te maken. Leukemie wordt al dertig jaar behandeld met beenmergtransplantatie, wat neerkomt op de transfusie van stamcellen.
Vanuit therapeutisch oogpunt zijn de meest beloftevolle stamcellen echter niet de adulte stamcellen, maar de embryonale. Adulte stamcellen kunnen maar tot een beperkt aantal celtypen uitgroeien. Vermoedelijk hebben embryonale stamcellen de potentie om in het laboratorium, als men de juiste groei- en differentiatiefactoren toevoegt, uit te groeien tot ieder gewenst celtype. Steeds meer onderzoekers willen embryonale stamcellen onderzoeken om aftakelende weefsels en organen een verjongingskuur te geven.

Snuppy
De Zuid-Koreaanse wetenschapper Woo Suk Hwang slaagde er in 2005 als eerste in om een hond te klonen: Snuppy. De eerste drie letters van zijn naam verwijzen naar de plek waar hij ter wereld kwam, de Seoul National University. Het klonen van honden geldt als zeer moeilijk omdat het erg ingewikkeld is om aan genoeg onbevruchte, rijpe eicellen te komen. Voorlopig is de techniek weinig efficiënt. De onderzoekers plantten ruim duizend embryo's in bij 123 draagmoeders. Slechts drie werden er zwanger, eentje kreeg een miskraam en één puppy stierf 3 weken na de geboorte. Met Snuppy erbij zijn nu zover bekend, twaalf zoogdieren gekloond: hond, schaap, geit, rund, muis, paard, varken, konijn, kat, rat, hert en muildier.
Eind 2005 kwam Hwang in opspraak en moest hij toegeven dat heel zijn stamcelonderzoek vals was. Na onderzoek bleek Snuppy wel degelijk een echte gekloonde hond te zijn.
Stamceldonatie is levensbelangrijk. Stamcellen worden al decennialang ingezet om mensenlevens te redden. Voor patiënten met een bloedziekte, zoals leukemie, is het vaak een laatste kans om te genezen of voor lange tijd ziektevrij te blijven. Dit is enkel mogelijk als anderen stamcellen willen doneren. Hoe meer geregistreerde donoren er zijn, hoe groter de kans dat men voor elke patiënt een geschikte donor vindt.

Stamceltherapie
Stamceltherapie is een tak in de medische therapeutische benadering van ziekten waarbij de idee bestaat uit de transplantatie van stamcellen ter vervanging van afwezige of defecte cellen, weefsels of organen.

Stamceltransplantatie
Stamceltransplantatie wordt momenteel in de geneeskunde toegepast als behandeling bij bloedkanker (leukemie), lymfklierkanker (lymfoom) en bepaalde bloedziekten. In de toekomst kan het misschien ook bij andere ziekten gebruikt worden. Een aantal patiënten krijgt chemotherapie en/of radiotherapie in een hoge dosering toegediend. Deze behandeling vernietigt naast zieke cellen ook gezonde cellen in de beenmergholte. Daarom worden na een behandeling met hoge dosis chemotherapie en/of radiotherapie aansluitend gezonde, goedwerkende stamcellen aan de patiënt toegediend. Stamcellen kunnen verschillende typen bloedcellen maken en zorgen voor herstel van het beenmerg. Enkele jaren terug werden de benodigde stamcellen vooral uit het beenmerg gehaald: een beenmergtransplantatie. De laatste jaren gebeurt dat alleen nog bij uitzondering. Stamcellen worden tegenwoordig vrijwel altijd rechtstreeks uit het bloed gehaald. We spreken dan van stamceltransplantatie. De stamcellen worden getransplanteerd van een gezonde donor naar een zieke ontvanger bij wie alle hematopoïetische cellen ziek zijn of afwezig door hoge dosis chemotherapie (allogene stamceltransplantatie). Soms kan iemand zijn eigen stamcellen teruggetransplanteerd krijgen, als er een manier bestaat om uit het beenmerg van de patiënt die stamcellen te selecteren die niet ziek zijn (autologe stamceltransplantatie).

Terri Schiavo
De Amerikaanse Terri Schiavo overleed op 31 maart 2005, dertien dagen nadat de rechter beslist had dat haar sondevoeding stilgezet moest worden. De 41-jarige vrouw leidde sinds 1990 een vegetatief leven. Haar dood maakt een einde aan een jarenlange bittere juridische strijd tussen haar dichtste familieleden: haar echtgenoot die haar wilde laten sterven en haar ouders en hun twee andere kinderen, die haar tot elke prijs in leven wilden houden. Schiavo was ook de inzet van een politieke strijd. De Republikeinen grepen de zaak aan om aan te tonen dat zij opkomen voor de 'cultuur van het leven'.
(Zie 'PVS - patiënten')

Tese
Tese is een techniek om zaadcellen te bekomen bij een verstoorde zaadproductie. Als onderzoek aantoont dat er helemaal geen zaadcellen uitrijpen tot volwassen zaadcellen, dan is biologisch vaderschap niet mogelijk. Soms rijpt een heel beperkt aantal zaadcellen wel uit, maar is de hoeveelheid te klein om in het sperma terecht te komen. Bij tese neemt men onder lokale verdoving een biopsie van de teelbal. Het verkregen weefsel wordt onderzocht op de aanwezigheid van uitgerijpte zaadcellen. Indien er voldoende rijpe zaadcellen aanwezig zijn, kunnen ze worden gebruikt voor bevruchting.

Therapeutische hardnekkigheid
Men spreekt van therapeutische hardnekkigheid wanneer een medische handeling niet langer een therapeutische winst oplevert, maar het leven van de patiënt nodeloos verlengt.

Therapeutisch klonen
Therapeutisch klonen is klonen met de bedoeling om stamcellen te produceren die kunnen bijdragen aan de genezing van bepaalde ziekten. Therapeutisch klonen mag niet verward worden met reproductief klonen, waarbij het de bedoeling is om genetisch identieke nakomelingen te produceren.

Topsport
Topsport is sport op het hoogste niveau, waarbij topprestaties worden geleverd.
Typisch voor topsport is de uitgebreide en zware voorbereiding, de medische begeleiding en de extreme belasting van lichaam en geest.
Topatleet zijn betekent streven de beste te zijn in de eigen discipline. Het competitie-element is absoluut dominerend in dit model, winnen is het ultieme doel. Hedendaagse topsporters in de populaire disciplines hebben een professionele status.

Transhumanisme
Transhumanisme is het willen verbeteren van zichzelf en de omgeving en dat fysiek en mentaal. Transhumanisten willen voorbij de bestaande maatschappij en biologische grenzen en maken gebruik van rationele methodes zoals wetenschap en techniek. Daardoor hechten transhumanisten grote waarde aan het rationele en het aansporen tot verdere ontwikkeling.

Transplantatie
Transplantatie is de overplanting of inhechting van weefsel of (een gedeelte van) een orgaan bij een levend organisme door gelijkwaardige structuren van hetzelfde (autotransplantatie) of een ander organisme (isotransplantatie of allotransplantatie). Transplanteert men van dier op mens, dan noemt men dit xenotransplantatie. Men tracht de transplantatieantigenen van donor en ontvanger met elkaar te laten overeenkomen. Behalve bij eeneiige tweelingen is dit niet mogelijk en kleine verschillen tussen donor en ontvanger worden daarom noodgedwongen geaccepteerd. De afstotingsreactie wordt veroorzaakt door witte bloedcellen (lymfocyten) die het transplantaat binnen dringen en het ten gronden richten. De afstotingsreactie kan worden onderdrukt met medicijnen (immunosuppressiva). Ook door bestraling kan de afweer tegen het transplantaat worden beperkt. Verder wordt het anti-lymfocytenserum (ALS) toegepast. Dit bevat antistoffen tegen de bij de transplantatiereactie belangrijke lymfocyten. Als alleen weefsel wordt getransplanteerd, spreekt men van weefseltransplantatie. Hiertoe behoort de beenmergtransplantatie, die wordt toegepast bij leukemie en waarbij het beenmerg uit het borstbeen of het bekken van de donor wordt opgezogen en in een ader van de ontvanger gespoten. De resultaten zijn nog niet indrukwekkend. Bloedtransfusie kan eveneens worden beschouwd als een weefseltransplantatie. In het laboratorium wordt het bloed bij elkaar gebracht en wordt gekeken of er een afstotingsreactie tegen de vreemde bloedcellen optreedt. Bij de bloedvattransplantatie wordt meestal het zieke bloedvat vervangen door een deel van een ander bloedvat uit het lichaam zelf. Daarnaast worden donoraders en prothesen van kunststof gebruikt. Bottransplantatie wordt algemeen toegepast bij de behandeling van moeilijk genezende breuken. Bij de hoornvliestransplantatie ontstaat veel minder vaak een afstotingsreactie, omdat het hoornvlies geen bloedvoorziening heeft, maar gevoed wordt door diffusie uit de erachter gelegen weefsels. De transplantatie wordt al jaren toegepast bij die vormen van blindheid die berusten op een vertroebeling van het hoornvlies. Behalve het hoornvlies kunnen ook andere delen van het oog, zoals het bindvlies, de lens en het glasvocht met redelijk resultaat worden getransplanteerd. Wat orgaantransplantaties betreft werden aanvankelijk slechts nieren van familieleden getransplanteerd, maar tegenwoordig zijn de meeste technische problemen overwonnen en zijn de operatieresultaten zeer bevredigend. In Europa is een overkoepelende organisatie, Eurotransplant, behulpzaam bij het zoeken van passende ontvangers van aangeboden donornieren.

Vorige - Top - Volgende