Een eicel wordt bevrucht door een zaadcel, waarna zich een embryo vormt dat kan uitgroeien tot een baby.

Het lijkt vanzelfsprekend. Maar als je er even bij stiltstaat, ontdek je dat het een complex proces is. Er is de ontwikkeling van de eicellen, de reis die een eicel aflegt van de eierstok via de eileider naar de baarmoeder, er is de productie van zaadcellen, de reis die de zaadcellen afleggen om bij de eicel te komen, de bevruchting, de innestelling van de vrucht in de baarmoeder en de verdere ontwikkeling ervan.

Bij dit proces spelen heel wat factoren een rol, zij beïnvloeden de kans op een succesvolle bevruchting. In verschillende fasen van het proces kunnen dan ook problemen opduiken.

Vruchtbaarheidsproblemen

Wanneer is er sprake van een probleem?
Wanneer ten minste één jaar regelmatig vrijen niet leidt tot een zwangerschap spreekt men van vruchtbaarheidsproblemen. Onderzoek wijst uit dat ongeveer 1 op 6 paren te maken krijgt met vruchtbaarheidsproblemen. Vaak is er geen enkele aanwijzing dat er een probleem zou kunnen zijn en wordt men er pas mee geconfronteerd op het moment dat men tevergeefs probeert zwanger te raken. Dan begint de zoektocht naar de oorzaak van het probleem, en naar een geschikte behandeling.

Wat zijn mogelijke oorzaken?
De problemen kunnen verschillende oorzaken hebben. Er zijn een aantal aandoeningen, soms aangeboren, die leiden of kunnen leiden tot vruchtbaarheidsproblemen: afwezigheid van zaadleiders, niet goed ingedaalde teelballen of een vroegere ontsteking van de teelballen, afwezigheid van baarmoeder of eierstokken, endometriose (woekering van baarmoederslijmvlies), chlamydia (bacteriële besmetting die seksueel overdraagbaar is), enzovoort.

Ook sommige medische behandelingen kunnen leiden tot verminderde vruchtbaarheid, denk bijvoorbeeld aan chemotherpie bij de behandeling van kanker. Soms zal men bij patiënten die zo'n behandeling ondergaan preventief zaadcellen of eierstokweefsel weghalen en bewaren opdat men daarvan gebruik kan maken op het moment dat men een kind wenst.

Levensstijl en vruchtbaarheid

Vruchtbaarheidsproblemen zijn echter niet altijd te wijten aan ernstige medische problemen. Factoren in onze levensstijl hebben ook invloed op onze vruchtbaarheid. De belangrijkste zijn:

• Leeftijd
  Je hoort het vrouwen weleens zeggen, dat hun biologische klok tikt. Dit betekent dat de vruchtbare periode van de vrouw beperkt is in de tijd. Op een bepaalde leeftijd maakt een vrouw de menopauze door, het stoppen van de menstruatie betekent dat er geen eicellen meer tot rijping komen en dat zwanger worden niet meer kan. Bij de meeste vrouwen gebeurt dit ergens tussen 45- en 60-jarige leeftijd. Dat betekent echter niet dat leeftijd voor het einde van de vruchtbare periode geen rol speelt. Het is immers zo dat de kans op zwangerschap daarvoor al geleidelijk afneemt. Zeker vanaf 35 jaar gaat het bergaf met de vruchtbaarheid en verhoogt ook de kans op complicaties of een miskraam. Vandaar de uitdrukking: 'Een slimme meid krijgt haar kind op tijd'.
  
  De voorbije decennia is in ons land de leeftijd waarop vrouwen gemiddeld hun eerste kind krijgen alsmaar opgeschoven. Uit bevragingen blijkt dat dit vandaag rond 28-jarige leeftijd is, in de jaren 70 was dit nog 24 jaar, in 1987 was het 25 jaar en in 1991 rond 26 jaar. Mogelijks speelt de stijgende leeftijd waarop men kinderen krijgt ook een rol bij de verklaring van het stijgend aantal vruchtbaarheidsbehandelingen.
  
  Leeftijd speelt vooral bij vrouwen een belangrijke rol; dat betekent echter niet dat het bij mannen helemaal niet van belang is. Mannen kunnen in principe tot op hoge leeftijd kinderen verwekken. Er zijn echter studies die aantonen dat de kwaliteit van de zaadcellen toch wat afneemt met de leeftijd, waardoor de kans op een zwangerschap kleiner wordt.

• Roken
  Roken heeft zowel op de vrouwelijke als mannelijke vruchtbaarheid invloed. Bij mannen beïnvloedt roken de spermakwaliteit in negatieve zin, en is ook de kans op erectiestoornissen groter. Bij vrouwen beïnvloedt roken de werking van de eileiders en het transport van de eicel.
  
  Ook tijdens en na de zwangerschap heeft roken negatieve effecten. Roken vergroot de kans op een miskraam en op een baby met een te laag geboortegewicht.
  
  De slaagkans van een vruchtbaarheidsbehandeling ligt bij mannen en vrouwen opvallend lager als ze roken.

• Gewicht
  Zowel een te hoog als een te laag gewicht kan de menstruatiecyclus van vrouwen verstoren. Teveel buikvet kan de hormoonhuishouding schaden en heeft op die manier effect op de vruchtbaarheid.

• Gebruik van alcohol en drugs
  Alcohol beïnvloedt de hormoonhuishouding, remt de eisprong af, verstoort het transport van zaadcellen en kan leiden tot erectie- en ejaculatiestoornissen.
  
  Drugs beïnvloeden de spermakwaliteit en de menstruatiecyclus.

Test je vruchtbaarheid

Meer informatie over de factoren die de vruchtbaarheid beïnvloeden vind je op www.testjevruchtbaarheid.be.
Je kan er ook een testje doen om na te gaan hoe het met jouw vruchtbaarheid is gesteld.

Ondervinden jullie problemen om zwanger te raken?

Dan kun je dit best bespreken met je huisarts of gynaecoloog. Indien nodig kan een afspraak worden gemaakt met een arts die verbonden is aan één van de fertiliteitscentra in Vlaanderen, dat zijn centra gespecialiseerd in vruchtbaarheid, vruchtbaarheidsproblemen en -behandelingen.

Hier vind je een overzicht van de Vlaamse fertiliteitscentra.