‘Hoewel er op aarde geen twee gelijke individuen zijn, moeten een man en een vrouw steeds zo volmaakt mogelijk overeenstemmen. De hartstochtelijke liefde is net zo zeldzaam als het toeval van een dergelijke ontmoeting’, aldus Arthur Schopenhauer in zijn omschrijving van de ware liefde. Deze filosoof van de Verlichting had geen geluk in de liefde, kreeg wel buitenechtelijke kinderen, maar trouwde nooit.

Na het lezen van Ware liefde. Harde feiten over de diepste emotie overvalt me de gedachte dat het voor Schopenhauer jammer is dat hij dit werk van Elsevierjournaliste José van der Sman nooit heeft kunnen lezen, omdat hij een paar eeuwen te vroeg leefde. Zij is ervan overtuigd dat de wetenschap het antwoord kent op alle vragen die door de liefde worden opgeroepen.

Liefde is een existentieel fenomeen, waar iedereen in al zijn gedaanten mee te maken krijgt. Wetenschappers hebben, volgens haar, aangetoond wat dichters al wisten: liefde is het beste dat we elkaar als mensen te bieden hebben. Zonder liefde is het leven waardeloos. Iedere mens is op zoek naar liefde en dat begint al in het prille begin. Een pasgeboren baby zal alles doen om de aandacht van zijn verzorger te behouden. Baby’s zijn vertederende wezentjes die reageren op het stemgeluid van de ouders of gaan huilen als ze aandacht willen. De pasgeborene wil liefde geven, maar als er niemand is om die liefde te ontvangen dan komt de emotionele ontwikkeling in het gedrang. Dergelijke kinderen lopen het gevaar zich als volwassenen niet meer aan anderen te kunnen hechten en te mislukken in de liefde. De psychologie kan dit uitleggen aan de hand van de verschillende hechtingsstijlen. Ook pedagogen en antropologen denken wetenschappelijk te kunnen aantonen dat liefde geven aan kinderen vanaf de geboorte, evenwichtige en liefdevolle volwassenen oplevert. Moeders zijn op het vlak van de te geven liefde machtige wezens. Hoewel moederliefde onbaatzuchtig en onvoorwaardelijk behoort te zijn, kan ze haar kind maken en breken. Een kind is een investering die de moeder doet en zij kan haar houding uitbuiten door te veel controle uit te oefenen op het ontwikkelende kind. Moeders die zelf als kind onvoldoende liefde hebben gekregen – de zogenaamde liefdeloze moeders – hebben anders gevormde hersenen, pretendeert de wetenschap, dan moeders die wel voldoende kinderliefde hebben gekend en moeten dus hun liefdevolle gedrag nog aanleren. Wie zal daar voor zorgen? De liefdevolle vader en echtgenoot? Deze vraag blijft onbeantwoord.

In sommige culturen komt bij het vinden van een levenspartner de liefde of verliefdheid niet op de eerste plaats. Levenspartners voor de kinderen worden door de ouders gekozen. Het is wel de bedoeling dat de liefde binnen de relatie openbloeit. Ook in de westerse wereld is de zoektocht naar ‘de ware’ soms rationeler dan we denken. De liefdeskaart speelt onbewust een rol bij het zoeken van de ideale partner, stelt van der Sman. Deze virtuele kaart is ingevuld met indrukken die we tijdens ons leven opdoen van mensen die we aantrekkelijk vinden en ons liefde hebben gegeven. Mensen gaan onbewust op zoek naar een partner met herkenbare eigenschappen. We kiezen het liefst iemand die niet veel afwijkt van wat we gewend zijn. Over deze evolutie is weinig anders wetenschappelijks te zeggen dan dat de mens zich niet vaak buiten zijn eigen samenleving of cultuur begeeft en dus weinig variatie in de menselijke soort kan tegenkomen. ‘Soort zoekt soort’ zegt een oude wijsheid. Bovendien willen we dat onze partner wordt aanvaard door de ouders en familie. Gebrek aan maatschappelijke acceptatie kan ware liefde ondermijnen.