De auteurs van Aan weerszijden van de stethoscoop zijn artsen en/of klinisch psychologen verbonden aan de KU-Leuven en Universiteit Antwerpen. De meeste van deze auteurs zijn naast hun verbondenheid met de universiteit ook huisarts. Dr. M. Keirse heeft al meerdere artikels en boeken geschreven rond verlies, begeleiding, patiëntenrechten en palliatieve zorg.

Het boek start met het onderwerp culturele verschillen. Onze maatschappij is multicultureel en dit vereist flexibele artsen.

Geneeskunde evolueert. Kwalitatief hoogstaande geneeskunde combineert ‘evidence-based medicine’ met ‘patient-centered medicine’. Dit vereist de nodige communicatieve vaardigheden van de arts. Patiënt ben je volgens het boek vanaf het moment dat je naar een hulpverlener stapt. De ene patiënt gaat echter direct naar een arts terwijl een andere dit zeer lang uitstelt.

Als een patiënt op consultatie komt is het de taak van de arts om te luisteren naar de patiënt (buitenkant) en proberen door te dringen naar de achterliggende vragen (binnenkant). A.d.h.v een interview zal de arts volgens het ICE-concept informatie inwinnen. ICE staat voor I: ideas (eigen ideeën of van anderen), C: concerns (betekenis van de klacht) en E: expectations (verwachtingen die leiden tot correcte behandeling). Vervolgens worden vier diagnostische strategieën besproken. Artsen kunnen soms direct symptomen herkennen doch soms ook eerst ‘clues’ nodig hebben.
In het boek geven de auteurs tips hoe het best met de patiënt wordt communiceert opdat deze duidelijk weet wat van hem/haar verwacht wordt voor, tijdens en na het klinisch onderzoek.

Na het mededelen van een diagnose dient de arts ruimte te geven aan de patiënt om vragen te stellen. Patiënten zijn mondiger dan vroeger, beter geïnformeerd. Patiënten informeren bij vrienden (nulde lijn) of zoeken informatie op het internet. Dit brengt met zich mee dat patiënten het beleid van de arts niet altijd volgen. Onderzoek wees uit dat ‹ 50 procent van de patiënten therapietrouw is. Therapietrouw wordt bevorderd als het de arts lukt om tot een partnerschap te komen. De patiënt vertelt zijn grieven tegen de arts, de arts speelt hierop in.

In het hoofdstuk over ‘Uitleggen is meer dan informeren’ wordt gewezen op de wet van het elementair recht van de patiënt om informatie te krijgen. Men maakt hier een onderscheid in ‘informeren in het algemeen’ en ‘slecht nieuws communiceren’. Aan het laatste wordt een gans hoofstuk besteed.

Bij het ‘Informeren in het algemeen’ is het belangrijk een goede structuur te gebruiken voor de informatieoverdracht. Tips ter bevordering van het onthouden van informatie door de arts gegeven aan de patiënt, worden aangehaald en zijn nuttig. De tip waarop een arts vraagt aan de patiënt te herhalen wat hem/haar is verteld geeft een duidelijk beeld aan de arts of de patiënt het begrepen heeft.

Veel artsen ervaren het als moeilijk om over gevoelens te praten. Sommigen laten het aan de patiënt over om hierover te beginnen. Patiënten zelf ondervinden ook een drempel om over hun gevoelens te praten. Verschillende argumenten om hier als patiënt niet over te beginnen worden kort besproken.
Een folder met uitleg meegeven met de patiënt is enkel nuttig als de patiënt hierover ook een degelijke mondelinge uitleg heeft over gekregen.

Onder ‘Slecht nieuws communiceren’ verstaat men: elke informatie die een negatieve verandering teweegbrengt in de verwachtingen van de patiënt over zijn heden of toekomst.

In het boek worden twee protocollen/modellen voorgesteld om slecht nieuws te brengen. Bedoeling is een leidraad naar voren te brengen waaraan de arts zich kan houden bij het meedelen van slecht nieuws. Het eerste model is het MENS-model: het slecht nieuws moet onmiddellijk gegeven worden, uitstel in onmogelijk (plots overlijden). Het model beschrijft hoe je slecht nieuws aanbrengt: het meedelen van het slechte nieuws, emoties laten ventileren, nazorg, strategie en samenvatting. Bij elke stap worden enkele valkuilen aangegeven en besproken.

Het tweede model is het CLEMENS-model: het gaat dan om slecht nieuws bij infauste prognose. Het leven van de patiënt zal ingrijpend veranderen maar dit op langere termijn (bv. ongeneeslijke ziekte). In dit model gaan voor het MENS-model nog drie stappen vooraf: context voorbereiden, luisteren, evalueren en inschatten. Ook hier worden de stappen en de valkuilen besproken. Knelpunten bij het informeren komen uitgebreid aan bod.

Bij de overgang van curatieve naar palliatieve zorg worden soms nutteloze behandelingen voortgezet omdat men de reële toestand niet aandurft. Essentieel is dan ook in een gevorderd stadium te kijken wat de ziekte nog te bieden heeft. Beloftes van verbetering of genezing horen hier niet bij.

Naar het einde van het boek toe schrijven de auteurs dat communicatie iets is dat men kan leren. Hulpverleners hebben verschillende modellen en richtlijnen doch essentieel blijft het respect voor de patiënt.
Niet alle hulpverleners zijn van ‘nature’ bedreven in communicatie of zijn empatisch ingesteld. Zij kunnen veel baat hebben bij het gebruik van beschreven modellen en richtlijnen.

Aan weerszijden van de stethoscoop is dan ook een aanrader voor hulpverleners en in het bijzonder voor artsen.