Terug naar overzicht

Aangepaste wet moet euthanasie regelen voor personen met dementie

Standpunt

 De Maakbare Mens pleit voor een wetswijziging waarbij het via een voorafgaande wilsverklaring mogelijk is om euthanasie te krijgen in een situatie van verworven wilsonbekwaamheid.  

Logo_De-Maakbare-Mens-zwart 800*800
Een standpunt van
De Maakbare Mens

Sinds 2002 is er in België een euthanasiewet die mensen toelaat om euthanasie te vragen. De wet bepaalt dat een arts euthanasie mag toepassen als er is voldaan aan een aantal voorwaarden. Kort gezegd gaat het om vier voorwaarden: 

  1. De persoon die om euthanasie verzoekt is wilsbekwaam 
  1. De situatie is uitzichtloos 
  1. Er is sprake van een duurzaam en herhaaldelijk verzoek  
  1. Er is sprake van ondraaglijk fysiek of psychisch lijden 

De wet voorziet ook de mogelijkheid tot een voorafgaande wilsverklaring euthanasie. Met deze wilsverklaring kan een persoon aangeven op een later tijdstip euthanasie te willen. Zo’n voorafgaande wilsverklaring is momenteel enkel en alleen van toepassing wanneer de patiënt in een onomkeerbare coma is beland. 

Voor personen die wilsonbekwaam geworden zijn maar niet in coma verkeren, is euthanasie binnen de huidige wet niet mogelijk. Denk bijvoorbeeld aan mensen die wilsonbekwaam worden door dementie of een hersentumor. Via de media bereiken ons steeds meer verhalen van personen die kiezen voor euthanasie in een vroeg stadium van dementie. Zij nemen deze beslissing om te vermijden dat ze in een situatie van wilsonbekwaamheid belanden waarin ze niet meer de mogelijkheid hebben om euthanasie te vragen. Vaak ervaren zowel de patiënt als de omgeving het ogenblik van de euthanasie als te vroeg in het ziekteproces. Maar het is noodgedwongen kiezen tussen te vroeg of te laat. Deze schrijnende situaties maken ons bewust van de tekortkomingen in de huidige euthanasiewet. 

Uitbreiding 

De Maakbare Mens pleit er dan ook voor om het toepassingsgebied van de wilsverklaring euthanasie uit te breiden naar alle vormen van verworven wilsonbekwaamheid. Dat zou betekenen dat personen in een voorafgaande wilsverklaring kunnen aangeven in welke situatie ze euthanasie willen krijgen.  

We zijn ons ervan bewust dat er veel vragen opduiken wanneer we dit in de praktijk willen brengen. Hoe kunnen we bepalen op welk ogenblik in de toekomst we euthanasie willen? Kunnen we daar criteria voor opstellen? Wat als we op dat ogenblik geen euthanasie meer willen? En hoe kunnen we een regelgeving voorzien die met al deze heikele punten rekening houdt? 

Terechte vragen waarover gedebatteerd kan worden.  De Maakbare Mens schuift enkele ideeën naar voor ter discussie.  

Welke criteria hanteren we in de voorafgaande wilsverklaring?  

Om te bepalen in welke situatie de patiënt in de toekomst euthanasie zou willen, is het mogelijk om in de voorafgaande wilsverklaring enkele concrete situaties te beschrijven. Zo zou een patiënt kunnen vragen om euthanasie wanneer hij of zij bedlegerig is geworden, niet meer wil eten of drinken of wanneer hij of zij de kinderen niet meer herkent.  

Om de criteria wat meer te objectiveren zou er beroep kunnen worden gedaan op de Minimal Mental State Examination. Deze test bestaat uit vragen die de cognitieve toestand van de patiënt in kaart brengen. Er wordt gepeild naar oriëntatie in de tijd en in de ruimte en er wordt de patiënt gevraagd enkele woorden te herhalen of een eenvoudige rekensom te maken. De maximumscore is 30 punten. In een voorafgaande wilsverklaring kan bijvoorbeeld worden genoteerd dat euthanasie gewenst is indien men drie opeenvolgende keren minder dan 10 punten scoort op de test.  

Counseling 

Het opmaken van deze voorafgaande wilsverklaring euthanasie vergt degelijke counseling. Het is immers niet gemakkelijk om zich een voorstelling te maken van de eigen beleving in een onzekere toekomst. Indien mogelijk en indien gewenst door de patiënt, worden naasten betrokken bij de counseling en bij de opmaak van de voorafgaande wilsverklaring. In het beste geval komt er een wilsverklaring die gedragen is door de patiënt en zijn naasten. Waar dat niet lukt, heeft de persoon in kwestie uiteraard zelfbeschikking.  

De counseling gebeurt op dit ogenblik meestal door de huisarts. Daar ontbreekt soms de nodige tijd en expertise. Het kan zinvol zijn om in te zetten op de opleiding van andere zorgverleners tot counselors in levenseinde en vroegtijdige zorgplanning.  

Voorwaarden  

Ook wanneer een persoon een voorafgaande wilsverklaring euthanasie heeft opgemaakt waarin hij of zij bepaalt euthanasie te willen bij dementie, blijven er nog moeilijkheden. Want wat als de wilsonbekwame persoon best tevreden is met het leven en geen vragende partij meer is voor euthanasie?  

Hoe kunnen we de vier voorwaarden voor euthanasie vertalen naar de situatie van iemand die dement is geworden? 

In een situatie van wilsonbekwaamheid kunnen we de eerste voorwaarde van wilsbekwaamheid vervangen door een voorafgaande wilsverklaring. De persoon is niet meer wilsbekwaam maar heeft in wilsbekwame toestand een voorafgaande wilsverklaring afgelegd. De wilsbekwaamheid en voorafgaande wilsverklaring krijgen dan hetzelfde statuut. De tweede voorwaarde van uitzichtloosheid is duidelijk. Voor een persoon met ernstige dementie is er geen beterschap meer mogelijk. Ook aan de derde voorwaarde van duurzaam en herhaaldelijk verzoek kan voldaan zijn, ook al ligt het herhaalde verzoek van de persoon in het verleden. Maar het vierde criterium van ondraaglijk fysiek of psychisch lijden kan voor problemen zorgen. Het is immers niet altijd duidelijk of een ernstig dement persoon ondraaglijk lijdt. Deze inschatting dient dan ook te gebeuren in een multidisciplinair team. 

Wie zetelt er in het multidisciplinair team? 

Een beslissing rond euthanasie omvat medische, sociale en ethische overwegingen. Bij voorkeur bestaat het multidisciplinair team dan ook uit de behandelende arts en een geriater, maar evenzeer uit andere zorgverleners die nauw betrokken zijn bij de patiënt, zoals zorgkundigen of verpleegkundigen. Daarnaast wordt ook de wettelijk vertegenwoordiger betrokken en kunnen ook andere naasten deel uitmaken van het team.  

Dit multidisciplinair team heeft als taak vast te stellen of aan alle voorwaarden uit de voorafgaande wilsverklaring is voldaan, of aan alle voorwaarden voor euthanasie is voldaan, én of er sprake is van ondraaglijk lijden.  

Enkel in dat geval kan de euthanasie worden uitgevoerd.  

Uitvoering 

Ook als er een uitgewerkte procedure en wetgevend kader is, blijft de uitvoering van euthanasie bij wilsonbekwame personen niet voor elke arts evident. Geen enkele arts is verplicht om mee te werken aan een euthanasie. Het is belangrijk om artsen die euthanasie uitvoeren daarbij voldoende te ondersteunen.  

Tot slot nog dit 

De Maakbare Mens is zich ervan bewust dat het maatschappelijk debat rond de uitbreiding van de wet met veel gevoeligheden gepaard gaat. Wat als het multidisciplinair team niet tot een consensus komt? Wat met mensen die vereenzaamd zijn en dus geen naasten hebben om in het multidisciplinair team te zetelen? We pretenderen niet voor elke vraag het ideale antwoord te kennen. Maar dat mag geen reden zijn voor een status quo. Het debat over de voorwaarden moet worden gevoerd. Een uitbreiding van de wet op euthanasie naar situaties van wilsonbekwaamheid is een must. Het zal voor veel personen een waardig levenseinde mogelijk maken, in overeenstemming met de waarden die voor hen tijdens hun leven belangrijk waren.  

Zelfbeschikking en keuzevrijheid zijn daarbij voor De Maakbare Mens centrale begrippen. Dat betekent ook dat er een daadwerkelijke keuze moet zijn, tussen verschillende waardevolle opties. Mensen moeten kunnen kiezen voor euthanasie maar ze moeten even goed in staat gesteld worden een andere keuze te maken. Dat betekent dat we als samenleving ook moeten inzetten op goede en kwaliteitsvolle zorg voor ouderen die al dan niet lijden aan dementie. Enkel wanneer er alternatieven voor handen zijn en wanneer er geen maatschappelijke druk heerst, kan een persoon in alle vrijheid over het eigen levenseinde beslissen.  

Gepubliceerd op 11-04-2024

Bekijk ook even dit:

Je winkelmand is leeg.