Hoe racisme ons ziek maakt. Over gezondheid en medische ongelijkheid
Boeken reiken nieuwe inzichten aan en inspireren. Daarom zetten we regelmatig publicaties in de kijker die aansluiten bij onze werking. Dankzij onze vrijwillige recensenten kan je hier boeiende leestips ontdekken.
De inleiding in Hoe racisme ons ziek maakt kondigt een onderzoek aan naar de zware tol van racisme op de gezondheid, omdat elke vorm van discriminatie schadelijk is voor de gezondheid, ook op basis van klasse, genderidentiteit, seksualiteit of een beperking.
In de eerste voetnoot zegt auteur Layal Liverpool te kiezen om woorden met een hoofdletter te schrijven als ze verwijzen naar raciale en etnische categorieën. De redenen die ze opgeeft zijn coherent: ze maakt zo een onderscheid tussen identiteiten en andersoortige beschrijvingen. Layal identificeert zich als Zwart en Gemengd maar ze beschrijft haar huidskleur als bruin.Om consequent te zijn, handhaaft ze de hoofdletter voor alle raciale en etnische identiteiten, ook de Witte omdat ze niet gelooft dat Witte mensen buiten raciale en etnische identiteiten bestaan.Wereldwijd wordt racisme aangepakt om gezondheidsongelijkheden op te heffen, op zoek dus naar een eerlijkere en gezondere toekomst. Dit boek gaat het vooroordeel te lijf dat ziekte de grote gelijkmaker is.
De bias en de holen in de verzamelde data oplossen zal pas een gezondere en gelijke wereld mogelijk maken en dit is een werk van iedere dag en van elke ongelijkheid.
Deel 1 handelt over de gezondheidskloven, bij perinataliteit en bij vraagstukken over leven en dood. In 2018 was het risico dat een kind voor de eerste verjaardag stierf het hoogst in de Afrikaanse NGO-regio met tweeënvijftig sterfgevallen per duizend levend geborenen. In Europese NGO-regio is dit zeven per duizend.
Deze ongelijkheid, onderling en ook in de groepen zelf, blijft het hele leven bestaan. Ze verwijst naar HIV, ebola en corona, tbc, diabetes type 2, hart- en nierfalen, geestelijke gezondheid en andere. Systemisch racisme biedt één van de sleutels om het racisme in de samenleving te kunnen begrijpen.
Deel 2 ontwikkelt drie gezichtspunten: systemisch racisme, interpersoonlijk racisme en colorisme. Inkomensongelijkheid en de vermogenskloof zijn de economische indicatoren. Ook milieuracisme bestaat, met name de nabijheid van lucht- en andere klimaatvervuiling, olie, kwik, leven naast voedselwoestijnen en - moerassen.
Interpersoonlijk racisme is eeuwen oud en de ervaringen spreken van intiem gedrag, direct contact en een-op-een racisme dat een rechtstreekse aanslag inhoudt op zelfrespect en eigenwaarde. Een citaat dat de schrijver oppikt van een expert:
‘Racisme is meer dan een gebeurtenis, … het is niet zomaar iets dat je overkomt. Het is een fysiologisch proces dat je autonome zenuwstelsel belast en lichamelijke ziekten veroorzaakt. En dat is echt de essentie van gezondheidsverschillen.’ (p. 106)
Een bijzonder hoofdstuk wordt besteed aan het colorisme, namelijk het vooroordeel of voorkeursbehandeling van hetzelfde ras, uitsluitend gebaseerd op hun kleur en hun kleurenverschillen. Dit verschijnsel is het meest te merken bij haarperikelen, huidbleken en andere schoonheidsbehandelingen.
Deel 3 onderzoekt het racisme in en van de geneeskunde met als meest opvallend gegeven, de aanpassing van de resultaten wanneer Zwarten mee opgenomen zijn in een onderzoek. In een TED-talk uit 2015 wijst de Amerikaanse wetenschapper en schrijver Dorothy Roberts er terecht op dat ras een sociaal en geen biologisch construct is, en daarom niet thuishoort in medische tests en zo vervolgt Layal:
“Ik ontdekte al snel dat in tegenstelling tot wat ik dacht, geneeskunde op basis van ras springlevend was – en nog steeds is.” (p. 165)
Voordien had ze reeds herhaaldelijk ervaren dat het refrein als een rode draad in de negatieve ervaringen die mensen hebben binnen de gezondheidszorg terugkeert: er wordt niet naar mij geluisterd. Dit geldt vooral onder vrouwen van kleur. Vertrouwen is essentieel en een gebrek daaraan – bijvoorbeeld door racistische ervaringen in het verleden – kan mensen ervan weerhouden om medische hulp te zoeken, zelfs als ze die dringend nodig hebben.
‘Maar om dat vertrouwen te behouden en patiënten volledig in hun kracht te zetten, zal het ook nodig zijn om vooroordelen aan te pakken die diep verankerd zijn in de kern van de westerse geneeskunde en om systematisch af te rekenen met de racistische erfenis die wereldwijd nog steeds voortleeft in medische praktijken, richtlijnen en denkwijzen.’ (p. 159)
In deel 4 zoekt ze daarom naar hiaten in de gegevens om die ongelijkheidskloof: wat of beter nog – wie ontbreekt er in de gezondheidsgegevens en medische onderzoeken. De ervaringen uit de recente covid vaccinaties waren enorm leerrijk. Een officieel UK statistisch rapport van 29 maart 2021 bij de groep mensen van zeventig jaar en ouder liet zien dat de vaccinatiegraad van Zwarte Afrikaanse, Zwarte Caribische, Bengaalse en Pakistaanse etnische groepen lager was dan gemiddeld met de laagste vaccinatiecijfers onder de mensen van Zwarte etnische groepen. Daarenboven blijkt dat mensen van kleur en mensen die behoren tot gemarginaliseerde groepen een groter risico hebben om een slechtere gezondheidstoestand te moeten ondergaan. Toekomstgericht kunnen we ervan uitgaan dat de mogelijkheid om volledige menselijke genomen te sequensen – dit betekent ieders individueel DNA volledig ontcijferen – de geneeskunde heeft getransformeerd. Dit kan sinds het jaar 2003 via het Human Genome Project. Dit houdt in dat precisie geneeskunde voor iedereen haalbaar kan zijn.
Het vergroten van de diversiteit in genoomonderzoek is wetenschappelijk gezien logisch en de sleutel tot het ontsluiten van nieuwe behandelingen voor allerlei individuele aandoeningen. Omdat de mens ontstaan is in Afrika, is de genetische diversiteit binnen Afrika veel groter dan in de rest van de wereld. De auteur pleit ervoor daarom niet alleen de universitaire onderzoekers aan het werk te krijgen maar eenieder vanuit de eigen groep te laten participeren.
In haar conclusie roept ze op om te erkennen dat racisme, en niet zozeer ras, de belangrijkste oorzaak is van raciale en etnische ongelijkheden op het gebied van gezondheid, want dit houdt in dat verandering mogelijk is. Racisme erkennen als een urgente, wereldwijde volksgezondheidscrisis en vandaar dat antiracisme verwelkomen, de volgende grote stap voorwaarts voor de menselijke gezondheid inhoudt. (p. 246)
Tony Van Loon is emeritus professor sociaal-agogische wetenschappen van de Vrije Universiteit Brussel. Zijn doctoraal proefschrift De Ware Leugen behandelt de essentie van hulp verlenen, vertrekt vanuit de eerbied voor de mensenrechten en het recht op gelijkheid, solidariteit en vrijheid en de inzet om te leren luisteren.
Titel: Hoe racisme ons ziek maakt. Over gezondheid en medische ongelijkheid
Auteur: Layal Liverpool
Boekinfo: https://www.atlascontact.nl/
Verschijningsdatum: september 2024
ISBN 978 90 450 4635 8
Recensent: Tony Van Loon