Chips in niemandsland
Mentale kwetsbaarheid bij jongeren: ervaringen en perspectieven
Boeken reiken nieuwe inzichten aan en inspireren. Daarom zetten we regelmatig publicaties in de kijker die aansluiten bij onze werking. Dankzij onze vrijwillige recensenten kan je hier boeiende leestips ontdekken.
Een stijgend aantal jongeren heeft de laatste jaren in de steeds complexer wordende maatschappij behoefte aan mentale zorg. Met Chips in Niemandsland krijgt de lezer een inkijk in die zorg en in de vooruitgang ervan vanuit verschillende standpunten en dat is de rijkdom van dit boek. Het toont de zoektocht naar hulp op maat en reeds vanaf de eerste pagina is het duidelijk dat luisteren hierbij centraal staat. Mentaal kwetsbare jongeren willen gehoord worden en hebben behoefte aan iemand die tijd neemt om aandachtig te luisteren.
Thomas Godts, één van de auteurs is ervaringsdeskundige en vertelt in het eerste deel van het boek zijn verhaal. Heel eerlijk en met een dosis - vaak zwarte - humor beschrijft hij zijn verblijf in psychiatrie. Hij neemt de lezer meteen mee in zijn schrijnend verhaal, niet vanuit een slachtofferrol maar altijd neutraal registrerend. Als jong kind komt hij al in aanraking met psychiatrische zorg en ervaart hij de beperkende hulp vanuit labeling, de dwangbuis van protocollen, de bezigheidstherapie zonder achterliggende visie en het overheersend tekort aan communicatie. Welwillende medewerkers geven goedbedoelde hulp maar het logge systeem en de vaak ongeschikte infrastructuur steken stokken in de wielen.
In het tweede deel van het boek zijn auteurs uit verschillende disciplines aan het woord en wordt er een evolutie geschetst die volop bezig is en die moet leiden naar een mentale jongerenzorg met verbinding, rust en steun waarin samen met de jongeren en hun omgeving gezocht wordt naar de juiste hulp. Labeling wordt vermeden en jongeren worden uitgenodigd hun unieke verhaal te vertellen waardoor context, persoonlijke sterktes en mogelijkheden duidelijk worden. Er wordt gefocust op het scheppen van een vertrouwensband waardoor jongeren zichzelf overwinnen en praten. Dan kan de hulpverlener horen wat zij echt zeggen en werken op hun ritme.
In Vlaanderen bestaan er heel wat bevoegdheidsniveaus met eigen systeem waardoor samenwerking en continuïteit haast onbestaande zijn. In de voortdurende zoektocht die jongeren afleggen gaat energie verloren die men liever in herstel en groei zou steken (blz. 179).
De auteurs pleiten allemaal voor een holistische zorg waarbij de jongeren zelf en hun hele maatschappelijke context betrokken zijn en waarbij beslissingen samen worden genomen. Daarvoor is een structureel en gedeeld kader nodig met positieve gezondheid als verbindende visie waarbij de kwetsbare jongeren worden gezien als mens en niet als probleem.
De auteurs besteden terecht veel aandacht aan kwetsbare jongeren in transitie. De overgang van kind naar volwassene betekent in veel gevallen ook de overgang van jongerentherapie naar volwassenentherapie, twee benaderingen die totaal niet op elkaar afgestemd zijn. Niet alleen in België toont die overgang heel wat hiaten, het is een algemeen probleem dat overal in Europa wordt bestudeerd.
Volgens de auteurs ligt de toekomst van de jeugdpsychiatrie in de vermaatschappelijking van de zorg met continue dialoog met alle betrokken partijen, flexibele attitude, verlaging van de drempel om hulp te zoeken en opname als allerlaatste hulpmiddel. Het systeem moet uitnodigend worden zodat kwetsbare jongeren de moed hebben om te spreken omdat ze weten dat er naar hen wordt geluisterd. Tegelijkertijd beseffen de auteurs dat deze mooie principes bestaan maar dat de sector niet altijd klaar is om ze te realiseren.
Chips in Niemandsland is een boek dat boeit van begin tot einde en dat de lezer een duidelijk beeld geeft van wat er leeft in de psychiatrische jongerenzorg. Zelfs een buitenstaander voelt dat de onderzoeken en nieuwe inzichten in een goede richting gaan waarin “zorgdragen geen wiskunde is, maar mensenwerk” (blz. 271).
Titel: Chips in niemandsland
Auteur: Thomas Godts en Bart Van der Herten
Boekinfo: Chips in niemandsland, uitgeverij Acco
Verschijningsdatum: december 2025
Recensent: Gilberte Vandrise