Witte zorg, zwart leed
Boeken reiken nieuwe inzichten aan en inspireren. Daarom zetten we regelmatig publicaties in de kijker die aansluiten bij onze werking. Dankzij onze vrijwillige recensenten kan je hier boeiende leestips ontdekken.
Mensen van kleur hebben een verhoogd risico op mentale gezondheidsklachten. Toch blijft de mentale gezondheidszorg voornamelijk afgestemd op de normen en ervaringen van Witte mensen. Met Witte Zorg, Zwart Leed wil Ama Kissi, PhD-onderzoeker aan de UGent, klinisch psycholoog en docent de aandacht vestigen op deze blinde vlek die vaak onzichtbare, maar diepe wonden slaat.
“Of all the forms of inequality, injustice in health is the most shocking and inhumane.” Martin Luther King Jr.
Het boek valt uiteen in drie grote delen. Ze start back to basics: wat is structureel racisme eigenlijk en hoe toont het zich binnen de mentale gezondheidszorg? Wat is de impact van de huidige inrichting van ons zorgsysteem op mensen van kleur? En hoe heeft racisme, als ingrediënt van kolonialisme, zich ontwikkeld tot een structureel onderdrukkend systeem dat vandaag nog steeds een verwoestende invloed heeft binnen (en buiten) de Belgische context?
Kissi doet er goed aan om hier de nodige tijd voor te nemen: zo maakt ze aan de hand van de cijfers en verhalen zichtbaar wat voor velen onder de radar blijft. Het resultaat is een laagdrempelig boek waar iedereen, ongeacht hun kennis en gevoeligheid over kolonialisme en racisme, mee aan de slag kan.
In het tweede deel gaat Kissi dieper in op hoe raciale en etnische ongelijkheden zich concreet manifesteren binnen de mentale gezondheidszorg. De kern van haar betoog: de psychologie kijkt door een witte bril. Hulpverleners bedoelen het vaak goed, maar omdat ze onvoldoende opgeleid zijn over en/of kennis hebben van de ervaring van Zwarte mensen en de impact van structureel racisme, slagen ze er niet in om een veilige ruimte te creëren in de therapiekamer. Maar, om het in Kissi’s eigen woorden te zeggen: “Erkennen wat misloopt, is echter niet genoeg.”
In het derde en laatste deel nodigt ze de lezer dan uit om samen met haar en enkele andere denkers een denkoefening te maken: hoe ziet een antiracistische en dekoloniale mentale gezondheidszorg er eigenlijk uit? Waar staat de psychologie als onderzoeks- en onderwijsdiscipline? Hoe zorgen we voor meer diversiteit binnen het zorgaanbod? Hoe ondersteunen we Witte zorgverleners zonder daarvoor mentale arbeid te verwachten van Zwarte mensen? En wat kunnen we als gemeenschap doen om de geslagen wonden te helpen helen? De aanpak is opnieuw persoonlijk. Vanuit gesprekken met de gemeenschap denkt Kissi hardop na en nodigt ze de lezer uit om mee te doen. Ze formuleert heldere handvaten waar je als zorgverlener, maar ook als leerkracht, collega, vriend, onderzoeker, leidinggevende, … meteen mee aan de slag kan.
Als persoon van kleur en als therapeut schrijft Kissi dit boek vanuit haar eigen ervaringen en vult ze aan met wetenschappelijk onderzoek. Zo geeft ze een gezicht aan de cijfers en maakt ze tastbaar wat er op het spel staat. Dat maakt het boek pijnlijk concreet. Maar het is precies deze combinatie die Witte Zorg, Zwart Leed zo sterk maakt: het wakker schudden van de Witte lezer, én de tools om er iets mee te doen. Ze pleit voor een bredere, meer gelaagde benadering en aanpak van raciale gezondheidsongelijkheden: eentje die tegelijk structureel, intersectioneel, interpersoonlijk en intergenerationeel is.
Een belangrijk boek dat hopelijk het startschot geeft voor een breed gedragen en actieve mentaliteits- en gedragsverandering, zowel in onderzoek, in opleidingen, in de praktijkruimte en tot ver daarbuiten.
Noot: het hoofdlettergebruik bij Zwarte en Witte mensen, verwijzend naar de raciale groep, neem ik over van de auteur.
Titel: Witte zorg, zwart leed
Auteur: Ama Kissi
Boekinfo: Witte zorg, zwart leed. Borgerhoff & Lamberigts
Verschijningsdatum: november 2025