Datageneeskunde

Door Willy Renier

Titel: Datageneeskunde
Auteur: Daan Kenis
Boekinfo: https://www.letterwerk.be/
Verschijningsdatum: april 2025
ISBN: 9789464943597
Recensent: Willy Renier
Beoordeling:

Daan Kenis is apotheker en filosoof aan de Universiteit van Antwerpen. Hij verdiept zich in de toenemende data die de organische geneeskunde de laatste jaren genereert en vraagt zich af wat voor gevolgen dat heeft voor onze kijk op de zorg. Staan we aan de vooravond van een nieuwe denkwijze over geneeskunde en zorg: zal een gepersonaliseerde geneeskunde of precisiegeneeskunde, de nieuwe vorm van het oude colloque singulier worden?

Of men voor of tegen is, de gedigitaliseerde geneeskunde is reeds ingezet en evolueert snel. Een omwenteling die ook voor de zorg gevolgen heeft. Met wearables kan nieuwe dagelijkse gezondheidsinformatie van een persoon van buiten het ziekenhuis worden toegevoegd. Dit vraagt van de patiënt een regelmatig bijhouden en aanvullen van zijn/haar data, een duidelijk maar ook belastend engagement dat moet leiden naar meer empowerment.

Naast verzamelen van biochemische, fysiologische en genetische gegevens staat datageneeskunde ook voor het inbrengen van digitale contextgegevens. Zo ontstaat een profiel van een digitale tweeling of dubbelganger. De techniek van data verzamelen is weliswaar nog niet perfect, maar wordt wel reeds gebruikt, al dan niet met AI. Daan Kenis pleit dan ook voor waakzaamheid.

De auteur lijkt beïnvloed door de fenomenologie van Husserl, die zich keerde tegen het al te fysicalistische objectivisme. Heel wat filosofen worden geciteerd (Medina, Fricker, Jewson, Freeman, …) meestal afkomstig uit de Amerikaanse of Anglosaksische scholen. De auteur is zeer belezen. Dat bewijzen de vele gedetailleerde literatuurverwijzingen.

Een intermezzo vormt het hoofdstuk over Wat feminisme met geneeskunde te maken heeft. Het vormt de aanleiding om zijn visie over Standpuntepistemologie als alternatieve kijk op wetenschappelijke kennis te verduidelijken. Macht, wetenschap en waarden, en kennisonrecht krijgen meer aandacht. Datageneeskunde brengt aldus meer diversiteit, maar dreigt ook de (kennis)asymmetrie in de verhouding arts-patiënt te versterken.

Het tijdperk van dataïsme geeft dat maatschappelijk gedragen algoritmes steeds meer (overdreven) autoriteit krijgen en bezorgt een nieuwe interpretatie van ziekte. De stem van de patiënt en de beleving van ziekte dreigen hierdoor verdrongen te worden. De vele data die van ieder individu worden bijgehouden geven een continu bijgehouden risicoprofiel zodat gezonde personen eigenlijk ‘een patiënt in afwachting’ zijn.  De ziekte verschuift van anamnese en bedside observatie naar fysische, biochemische en genetische parameters. Deze digitale evolutie stelt nieuwe vragen aan de medische ethiek. Wie zal over deze persoonlijke data kunnen/mogen beschikken? Big Pharma en verzekeringen zijn alvast geïnteresseerd.

Het boek van 200 pagina’s bestaat uit vier grote hoofdstukken: 1. Een precieze en persoonlijke geneeskunde (geschiedenis, wereldbeeld, sociale omwenteling), 2. Een filosofie van datageneeskunde (vooruitgangsdenken, medische kosmologie, logica van datageneeskunde), 3.Wat feminisme met de geneeskunde te maken heeft en 4. Kennisonrecht en datageneeskunde (weten data het steeds beter?, altijd een beetje ziek?, is ziekte zo maar een label?, datageneeskunde voor de patiënt?).

Het filosofisch vakjargon wordt weliswaar uitgelegd, maar maakt het boek voor de leek soms moeilijk leesbaar. Het is geen pageturner, maar vraagt veel focus. Een voorbeeld: 

Om de situationeel bepaalde aspecten van de datageneeskunde aan te kaarten, vertrek ik vanuit de analyse van Harding. Haar eigenzinnige formulering van standpuntepistemologie kan worden begrepen als een interpretatief project om het (kennis)klimaat van haar eigen tijd te vatten. Harding merkt in zowel wetenschap als politiek een toenemende en succesvolle invloed van feministische interventies op.

Het boek Datageneeskunde is zo strak ingebonden dat de lezer het niet rustig kan openleggen maar continu met beide handen moet openhouden. De inspanning wordt beloond met een nieuw inzicht in de geneeskunde van morgen en een kritisch-filosofische houding ten opzichte van een zeer actueel thema, dat vroeg of laat iedereen aanbelangt. Die actualiteit en de zeer gedegen studie van het onderwerp maken dit boeiend boek aanbevelingswaardig.