Draagmoederschap in België, wat kan en mag?

We vroegen het aan Eline Cautaerts, medewerker van De Maakbare Mens, een sensibiliseringsorganisatie gesteund door de Vlaamse overheid.

“Momenteel is draagmoederschap niet wettelijk geregeld in België. De draagmoeder (en haar wettelijke echtgenoot, als die er is) zijn de wettelijke ouders van het kind tot de adoptieprocedure rond is. Dat zorgt voor onzekerheid bij alle betrokkenen. Wat als de draagmoeder het kind niet meer wil afstaan of de wensouders zich bedenken? Zoiets komt in ons land weinig of niet voor, dankzij de begeleiding en expertise van onze fertiliteitscentra. Feit blijft wel dat beide partijen juridisch onzeker zijn zolang de (omslachtige) adoptieprocedure loopt.”

Waarom is een wet hier rond zo belangrijk?
“Als het kindje ziek wordt, kan enkel de draagmoeder officieel instemmen met een operatie, want zij is de wettelijke moeder. Willen de wensouders met de baby naar het buitenland? Dan kan dat enkel met schriftelijke toestemming van de draagmoeder. Wensouders hebben geen recht op ouderschapsverlof. Stel dat de draagmoeder of haar wettelijke partner overlijdt tijdens de adoptieprocedure, dan is de baby één van hun wettelijke erfgenamen. Het zijn maar enkele voorbeelden. In de praktijk zetten draag- en wensouders hun afspraken op voorhand op papier, maar een draagmoederschapsovereenkomst is niet wettelijk afdwingbaar.”

Is het dan beter geregeld in het buitenland?
“Door het ontbreken van een wettelijk kader en de gevolgen ervan, trekken sommige Belgische wensouders inderdaad naar het buitenland. Maar dat is duur en niet voor iedereen haalbaar. Het houdt een onrechtvaardige situatie in stand. Enkel wie het kan betalen, maakt aanspraak op hulp in het buitenland. Bovendien is het ene buitenland het andere niet. In enkele Amerikaanse staten is draagmoederschap uitstekend geregeld. In andere landen is er sprake van extreme uitbuiting van de draagmoeders of oplichting van de wensouders.”

Wat moet er in de wet staan?
“ Een goede wet rond draagmoederschap kan draag- en wensouders verlossen van een zware adoptieprocedure. En daarmee ook van de (rechts)onzekerheid en praktische problemen. Ook voor fertiliteitscentra zou de wet zekerheid kunnen bieden. Die werken momenteel noodgedwongen in een juridisch vacuüm en zijn elk voor zich aangewezen op hun eigen protocol.

Ten slotte zijn er ook mensen die momenteel niet bij de fertiliteitscentra terechtkunnen. Denk maar aan alleenstaanden of wensouders die in de eigen omgeving geen kandidaat-draagmoeder vinden. In onze fertiliteitscentra wordt immers enkel hoogtechnologisch draagmoederschap toegepast, wat betekent dat de draagmoeder niet haar eigen eicel gebruikt.

Bij laagtechnologisch draagmoederschap wordt wel de eicel van de draagmoeder gebruikt. De conceptie zou hierbij via kunstmatige inseminatie kunnen. Maar vermits dat in onze fertiliteitscentra niet wordt toegepast, vindt de bevruchting plaats via zelfinseminatie of na seksueel contact. Een goed uitgewerkte wet zou ook voor deze mensen kansen kunnen bieden.

Is er beterschap op komst?
Draagmoederschap is opgenomen in de huidige beleidsverklaring, dus er is wel degelijk hoop. De kans is reëel dat de wet rond draagmoederschap deze legislatuur gestemd zal worden.

Meer weten over draagmoederschap in België?
Surf naar www.ikwillenkind.be/Kennisbank/Draagmoederschap.

Dit artikel verscheen eerder in Libelle (4 september 2025) op https://www.libelle.be