Mee met het idee. Op weg naar een wet rond draagmoederschap

In deze maandelijkse column ‘Mee met het idee’ gaan verschillende deskundigen dieper in op een onderwerp dat past binnen de thema’s van De Maakbare Mens. De gasten benaderen een gedachte of probleem elk vanuit hun eigen expertise. Misschien zetten ze ook jou aan het denken: ben jij mee met het idee?


Draagmoederschap, of zwanger zijn voor een ander, evident wordt het nooit. Tegelijk is werken met een draagmoeder soms de laatste of enige manier om kinderen te krijgen. De wet rond draagmoederschap is de voorbije weken vooruit geschoven op de politieke agenda maar hoe moet zo’n wet er uit zien? Aan het woord zijn Isabelle Stuyver (fertiliteitscentrum UZ Gent) en Yves Aerts (Çavaria)

Isabelle Stuyver begeleidt als psychologe onder meer fertiliteitsbehandelingen met een draagmoeder in het UZ Gent.

Wie wordt er geholpen met draagmoederschap?

Draagmoederschap is vaak de laatste stap in een lang fertiliteitstraject. Enkel wie zelf niet zwanger kan worden of met geen enkele andere behandeling geholpen kan worden, komt in aanmerking voor draagmoederschap. Concreet zien we in ons centrum 4 groepen van mensen:

  • vrouwen die geen baarmoeder (meer) hebben
  • vrouwen met innestelingsproblemen
  • vrouwen die niet zwanger mogen worden, omdat een zwangerschap gevaar inhoudt voor henzelf of de baby
  • homomannen/koppels. Zij kunnen om duidelijke biologische redenen niet zelf zwanger worden en bevallen.

Het gaat niet om erg veel behandelingen, voor ons eigen centrum spreken we over 104 daadwerkelijke aanvragen tussen 2007 en 2019. 

Welke drempels zijn er wanneer iemand een kind wil met hulp van een draagmoeder?

Om te beginnen komen velen er niet aan toe. Het aantal informerende gesprekken dat we voeren, ligt een stuk hoger dan het aantal opgestarte trajecten. De beslissing om met een draagmoeder te werken en zo een zwangerschap uit handen te geven, is op zich al zwaar. Daarnaast kan alleen al de info over de procedure ervoor zorgen dat mensen afhaken.
Wie ervoor wil gaan, moet zelf een draagmoeder meebrengen. Er is in ons land geen databank of agentschap waar wensouders en draagmoeder elkaar kunnen vinden. Mensen zijn aangewezen op hun eigen netwerk. Het is niet altijd eenvoudig om iemand te vragen of zij draagmoeder wil zijn. Onbezoldigd bovendien, want commercieel draagmoederschap is verboden.

Wie erin slaagt om een draagmoeder te vinden, heeft nog een stevig parcours voor de boeg. Er komt heel wat bij kijken. Is de draagmoeder gezond en is haar eigen kinderwens voldaan? Zijn ieders verwachtingen op elkaar afgestemd? Is de situatie helder en stabiel voor alle betrokkenen? Het plan moet waterdicht zijn alvorens er van het opstarten van een behandeling sprake kan zijn.

Daarbovenop neemt niet iedereen die begint aan de behandeling uiteindelijk een baby mee naar huis. De slaagcijfers van IVF en de risico’s van een zwangerschap zijn wat ze zijn. Niet elke bevruchting resulteert in een baby helaas, ook niet voor draagmoeders.

Dat is heel wat onzekerheid. Denk jij dat een wet rond draagmoederschap kan helpen?

Of een wet de geladenheid en de complexiteit uit het traject kan halen, weet ik niet zeker. De procedure zal altijd veel gesprekken, denkwerk en coaching vragen. Een wet draagmoederschap zou ons wel helpen op een ander heikel punt. Ze zou de juridische onzekerheid voor wensouders en draagmoeders kunnen wegnemen.

Het blijft een punt van bezorgdheid: wat als de draagmoeder de baby niet wil afstaan? Wat als de wensouders het kind uiteindelijk toch niet willen? Wat als de wensouders overlijden voor de adoptieprocedure is afgerond? Precies omdat alles intensief wordt gescreend en ondersteund, zien we wel dat het vertrouwen groeit naarmate mensen vorderen in het traject. We hebben ook geen ervaring met mensen die van mening veranderen na de geboorte. Alle mogelijke scenario’s zijn op voorhand doorgepraat. Maar het punt blijft: zonder wet zijn er ook geen juridische zekerheden.

We zijn overtuigd dat een goede wet iedereen ten goede zou komen. Tegelijkertijd zijn we benieuwd hoe de wet eruit zou zien. Komen er bijvoorbeeld nationale richtlijnen voor de centra voor wie we wel of niet mogen behandelen? Of blijft de verantwoordelijkheid voor de screening volledig bij de centra? Wij hopen alvast dat de wet niemand onterecht uitsluit.

Yves Aerts is algemeen coördinator van Çavaria.

Waarom is draagmoederschap een relevant thema?

Draagmoederschap is een belangrijke manier voor homomannen om juridisch ouderschap te bekomen. Daarmee is natuurlijk niet gezegd dat het de enige zinvolle vorm van ouderschap zou zijn. Maar adoptie is een uitdovend systeem en ligt sowieso (nog steeds) moeilijk voor homoparen. Je kan ook denken aan meeouderschap, pleegzorg, of meer-ouderprojecten, maar die opties zijn evenmin wettelijk verankerd.

Het is dus begrijpelijk dat veel homoparen voor draagmoederschap willen kiezen. Çavaria is vragende partij voor een wet die ook voor de wensouders enkele zekerheden inbouwt. Momenteel blijven wensouders in een grijze zone zitten tot de volledige adoptieprocedure is afgerond. We hopen dat de wet die onzekerheid in de toekomst opheft.

Denk jij dat het ontbreken van een wet over draagmoederschap een reden is voor homomannen om niet voor draagmoederschap te kiezen?

Ja, het is zeker een belangrijk aspect. Hoewel het beslist niet de enige reden is waarom homoparen moeizaam tot draagmoederschap komen. Wat mensen kennen over draagmoederschap zijn mediaberichten over de verschillende manieren waarop het helemaal mis kan lopen. Dat is sowieso niet de meest motiverende en hoopgevende aanzet.
Als dan ook nog eens blijkt dat draagmoederschap zich vandaag effectief in een juridisch vacuüm afspeelt in ons land, wordt de twijfel vaak nog groter.

Welke aandachtspunten moeten we in de gaten houden bij het opstellen van een wet?

Bij behandelingen in het binnenland is het belangrijk dat homoparen aan dezelfde voorwaarden moeten voldoen als heteroparen om de behandeling te starten. Anders gezegd: de wet mag niet discrimineren tegen homoparen. We gaan er van uit dat het welzijn van het kind centraal staat in de wet. In dat geval is er geen enkele reden om homoparen aan een andere screening of voorwaarden te onderwerpen als heteroparen die een kind willen met de hulp van een draagmoeder.

Daarnaast gaan veel homoparen voor een fertiliteitstraject met draagmoeder naar het buitenland. Californië bijvoorbeeld, heeft een permissieve wet en veel ervaring met draagmoederschap voor homoparen.

De behandeling is er veilig en goed uitgewerkt. Het opstellen van de geboorteakte met de namen van twee vaders levert er geen enkel probleem op. Toch botsen de ouders weleens op een muur wanneer ze hun kind in eigen land willen registreren bij de burgerlijke stand.
Als een land geen onethische praktijken en uitbuiting toelaat, zou een kind dat daar geboren werd met de hulp van een draagmoeder, ook hier vlot geregistreerd moeten worden. Uiteraard geldt dat ook wanneer het om twee mannen gaat.

Gepubliceerd op 20-10-2021

Bekijk ook even dit:

Je winkelmand is leeg.