Na massaal gedeelde oproep van Caro en Djeno voor draagmoeder

“Het kan niet dat wensouders maandenlang in een vagevuursituatie zitten”

door Elien Van Wynsberghe

Antwerpen. De oproep van het jonge koppel Caro en Djeno dat samen op zoek is naar een draagmoeder, wordt massaal gedeeld. Maar hoe ziet een draagmoederschapstraject er eigenlijk uit? En waar schuilen de valkuilen? We spraken erover met de Antwerpse advocate Julie Borms, gespecialiseerd in de materie, en met Liesbet Lauwereys van socio-culturele organisatie De Maakbare Mens. 

Op amper een dag tijd werd de oproep van Caro Beugnier (27) en Djeno Tak (28) maar liefst 850.000 keer bekeken en de vele honderden liefdevolle berichtjes stromen nog steeds hun mailbox binnen. Caro overwon de strijd tegen eierstokkanker, maar kan zelf niet meer zwanger worden omdat haar baarmoeder werd weggehaald. Het koppel heeft een grote kinderwens en is nu op zoek naar een draagmoeder. 

Draagmoederschap is in ons land niet verboden, maar het is ook niet specifiek geregeld in de Belgische wet. Wat wel wettelijk bepaald is: commercieel draagmoederschap is verboden. In totaal bieden zes Belgische fertiliteitscentra, waaronder het UZA, hoogtechnologisch draagmoederschap aan. 

Daarbij raakt de draagmoeder via een ivf-procedure zwanger met een bevruchte eicel afkomstig van de wensmoeder of van een donor. Wensouders moeten in ons land zelf op zoek gaan naar een geschikte draagmoeder. Samen moeten ze vervolgens een hele weg afleggen, waarbij het lang niet zeker is dat dit parcours ook effectief leidt tot een succesverhaal. 

Een draagmoederschapstraject is in ons land een lang en complex proces. Hoe begin je daaraan? 

Liesbet Lauwereys: “Als eerste moet je je aanmelden bij een fertiliteitscentrum. Er volgt dan een vrijblijvend, informatief gesprek. Beslist een koppel om effectief in een traject te stappen, dan moet het zelf op zoek gaan naar een draagmoeder. In ons land zijn er geen instellingen die daarin bemiddelen, zoals dat bijvoorbeeld in de VS of in Canada wel het geval is. Vaak gaat het hier om familie of een goede vriendin. De wensouders moeten ook altijd met twee zijn. Een draagmoederschapstraject voor alleenstaanden wordt bij ons niet toegestaan.” 

Zowel wensouders als de draagmoeder worden in de fertiliteitscentra grondig gescreend. 

Lauwereys: “Klopt, zij moeten een medische en psychosociale screening doorlopen. Die screening onderzoekt onder meer of iedereen vrijwillig meewerkt, of er geen financiële beloftes zijn gemaakt, of iedereen op dezelfde golflengte zit, of de situatie emotioneel stabiel is en ga zo maar door. Van de fertiliteitscentra vernemen we dat heel veel mensen al vroeg in het traject afhaken omdat ze daar pas beseffen wat er allemaal bij komt kijken.” 

Maar het is net zoals in het geval van Caro en Djeno toch niet voor iedereen mogelijk om in de eigen kringen een draagmoeder te vinden? 

Lauwereys: “Nee. De oproep van het koppel via sociale media valt dan ook perfect te begrijpen. Op fora en op sociale media zien we trouwens berichten in beide richtingen opduiken: van wensouders die op zoek zijn naar een mogelijke draagmoeder en omgekeerd. Dat dit gebeurt, toont aan dat de zaken in ons land niet ideaal georganiseerd zijn.” 

Schrikt het ontbreken van een wettelijk kader in ons land veel wensouders af? 

Julie Borms: “Zeker. Veel wensouders voelen zich daar niet comfortabel bij. Dat is te begrijpen. In de praktijk is het een huzarenstuk om een draagmoederschapstraject in eigen land tot een goed einde te brengen. Want zelfs als een koppel en de draagmoeder alle screenings goed doorlopen hebben, en de zwangerschap is vervolgens ook een succes, dan nog wacht de wensouders na de geboorte van de baby een hele administratieve en juridische nasleep.” 

In welke zin? 

Lauwereys: “Na de geboorte nemen de wensouders de zorg voor het kind en de ouderrol op zich, maar het juridisch ouderschap ligt nog bij de draagmoeder en haar eventuele partner. Moeten er bijvoorbeeld medische beslissingen worden gemaakt, dan mogen de wensouders die in feite niet nemen.” 

Borms: “Het juridisch ouderschap wordt via een adoptieprocedure overgedragen van de draagmoeder op de wensouders en verloopt via de familierechtbank. Deze procedure kan toch een jaar duren. Voor veel wensouders is dat een drempel. De mogelijkheden voor draagmoederschap bieden in ons land te weinig perspectief. Daarom richten de meesten zich tot het buitenland.” 

Naar welke landen wordt er dan vooral gekeken? 

Borms: “Er zijn twee groepen van landen. Enerzijds heb je de VS en Canada: landen met een duidelijk wettelijk kader en waar er gezegd wordt dat de kostprijs dient om de gemaakte onkosten te vergoeden. Daar betaal je algauw 200.000 dollar. Anderzijds heb je landen als Noord-Cyprus, Georgië en Oekraïne. Daar ligt het kostenplaatje veel lager, maar er zijn ook veel meer risico’s aan verbonden.” 

Over welke risico’s hebben we het? 

Borms: “Het is er allemaal veel minder gereglementeerd en wordt een kindje daar geboren, dan mag het niet visumvrij naar België afreizen. De FOD Buitenlandse Zaken levert voor deze landen proactief geen visum af als er een vermoeden is van commercieel draagmoederschap. Dat leidt tot schrijnende toestanden, waarbij de baby soms maanden tot jaren in die landen moet verblijven bij een vrouw die het kindje niet wenst. Daardoor belanden deze baby’s soms tijdelijk in weeshuizen, want wensouders kunnen ook geen jaar vrijaf nemen op hun werk.” 

“Uiteindelijk geraken die visumproblemen meestal wel opgelost omdat voor rechters in ons land het belang van het kind altijd primeert. Als advocate ben ik absoluut tegen deze praktijken, maar het gebeurt meer dan je denkt. Sommige wensouders hebben zo’n grote kinderwens dat ze in een tunnelvisie zitten. Zelfs nu Oekraïne in oorlog is, liggen er draagmoeders in schuilkelders.” 

Dan lopen de zaken in de VS en in Canada helemaal anders? 

Borms: “Zeker. De meeste wensouders richten zich tot agentschappen in de VS. Die agentschappen begeleiden het hele traject. Draagmoeders dienen zich er aan en vervolgens wordt er gezocht naar een match. Ook daar moeten zowel wensouders als de draagmoeder screenings doorlopen. Die screenings zijn weliswaar minder streng dan bij ons. Je kan je daar soms vragen bij stellen. Zo ken ik een case van een alleenstaande vrouw van 55 die op deze manier een kindje verkreeg.” 

Wat is het grootste voordeel aan het doorlopen van een traject in de VS? 

Borms: “Kinderen die op het grondgebied van de VS geboren worden, krijgen automatisch het Amerikaanse staatsburgerschap aangeboden. Zij krijgen een Amerikaans paspoort en kunnen vervolgens visumvrij naar België afreizen. Baby’s kunnen op deze manier vrij snel na de geboorte met hun wensouders op het vliegtuig stappen. De procedure waarbij de wensouders ook de juridische ouders worden, wordt er vóór de geboorte doorlopen waardoor de wensouders als juridische ouders op het paspoort van de baby staan. De vlotheid waarmee dit alles in de VS verloopt, staat in schril contrast met de starheid en de moeilijkheid van zo’n traject in eigen land.” 

Weer in België, wacht de wensouders nog de nasleep? 

Borms: “Hier moeten de wensouders de geboorte aangeven bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van hun woonplaats. Soms aanvaardt de ambtenaar de inschrijving. Gent is daar bijvoorbeeld erg vooruitstrevend in, maar in 80 tot 85 procent van de gevallen wordt die aanvraag geweigerd. Dan volgt er doorgaans een juridische procedure, waarbij wij aan de rechter vragen om het nodige te doen om de inschrijving van het kind in orde te brengen. Die nasleep kan grote gevolgen hebben, bijvoorbeeld als het kindje gezondheidsproblemen heeft, omdat terugbetaling door het ziekenfonds in die periode nog niet mogelijk is.” 

Moet draagmoederschap in ons land anders georganiseerd worden? 

Lauwereys: “Wij pleiten al jaren voor een wettelijk kader. Want nu zijn de fertiliteitscentra extra voorzichtig en hebben wensouders soms het gevoel dat wat ze doen op het randje is. Het is niet ideaal dat mensen zich gedwongen zien om online naar een draagmoeder te zoeken. Persoonlijk vind ik dat er nagedacht kan worden over hoe dit anders zou kunnen.” 

Borms: “Het contrast met de VS is groot. Dat wensouders in ons land na de geboorte van hun baby’tje nog een hele adoptieprocedure moeten doorlopen en maandenlang in een vagevuursituatie zitten, dat moet en kan veel beter. Gelet op de beperkte middelen en de daardoor trage werking van justitie, heeft dat een enorme impact op het leven van deze mensen.” 

Dit interview verscheen op 4/12/2025 in de Gazet van Antwerpen.