Van wetenschap tot ouderschap. Een gesprek met Andre Van Steirteghem

Van wetenschap tot ouderschap. Een gesprek met Andre Van Steirteghem

Zwanger raken is niet voor iedereen evident. Gelukkig kunnen we vandaag beroep doen op medisch begeleide voortplanting. Tijd voor een gesprek met de man aan de wieg van een toonaangevend fertiliteitscentrum in de hoofdstad: Brussels IVF.

Zwanger raken is niet voor iedereen evident. Gelukkig kunnen we vandaag beroep doen op medisch begeleide voortplanting. Tijd voor een gesprek met de man aan de wieg van een toonaangevend fertiliteitscentrum in de hoofdstad: Brussels IVF.

Wat vooraf ging …

Als kinder - en laboratoriumarts Andre Van Steirteghem in 1974 in de Verenigde Staten aan de slag gaat, lijkt dat in eerste instantie voorgoed. Een speling van het professionele lot haalt hem en zijn partner (geneticus Inge Liebaers) terug naar België. Beiden kunnen ze aan de slag in het pas opgerichte AZ VUB (nu het UZ Brussel). André Van Steirteghem is er verantwoordelijk voor een van de laboratoria en ontmoet in de ploeg van diensthoofden gynaecoloog Paul Devroey. Devroey was op zoek naar versterking bij de behandeling van onvruchtbare paren, een werkveld waarin een ervaren laboratoriumdeskundige natuurlijk erg goed van pas komt.

De twee heren besluiten de handen in elkaar te slaan en trekken naar Australië op studiereis. De plaats waar IVF op dat moment voorbeeldig werd toegepast. Niet meteen bij de deur, toegegeven. Ook in Engeland boekte men mooie resultaten, maar men was er weinig enthousiast om de kennis door te geven aan de twee Belgen. Zo werd het Australië.

Samen besluiten ze IVF naar het UZ van Brussel te brengen. Het is een fertiliteitstechniek waarbij een eicel en meerdere zaadcellen in het laboratorium worden samengebracht waardoor een bevruchting kan ontstaan. Nadien wordt een embryo teruggeplaatst in de baarmoeder van de vrouw waar een zwangerschap kan ontstaan.
Van de eerste 30 IVF-behandelingen leidden er vier tot een zwangerschap. Naar huidige maatstaven is dat geen indrukwekkend succes. Feit is, dat de basis werd gelegd voor alles wat de toekomst nog zou brengen. De eerste Brusselse IVF-baby werd geboren in oktober 1983. Warm welkom, Tina!

Een vruchtbare Brusselse bodem …

Al in de beginjaren van de techniek en het fertiliteitscentrum was de sfeer optimistisch en enthousiast. Zowel het UZ als de universiteit steunden nadrukkelijk het onderzoek dat er gevoerd werd. De VUB deed haar naam eer aan: het was een plaats waar vrij onderzoek een kans kreeg en kon groeien.

Vrij is uiteraard geen synoniem voor roekeloos … menselijke zorg en wetenschappelijke nauwkeurigheid moest, en moet nog steeds centraal staan. Dat uitgangspunt zorgde ervoor dat we ruim konden inzetten op fundamenteel onderzoek dat zo nodig is om tot een behandeling te komen.

We zijn er in Brussel fier op dat we ons onderzoek hebben kunnen en mogen doen. Het is een voorrecht dat we niet aan elke universiteit zouden hebben gevonden.

Daarnaast werd er van in het begin op ingezet om de kinderen blijvend op te volgen. Hun gezondheid was en blijft een belangrijk aandachtspunt, ook vandaag nog, nu velen van hen zelf al kinderen hebben.

… en een streepje toeval

Naarmate de jaren vorderden, werd de succeskans van IVF-behandeling groter. Vooral als het vruchtbaarheidsprobleem bij de vrouw lag of bij onverklaarde vruchtbaarheidsproblemen, bood de klassieke IVF vaak een oplossing. Moeilijker bleef het wanneer het vruchtbaarheidsprobleem bij de man lag, door te weinig (beweeglijk) sperma of matige spermakwaliteit.

Om ook die laatste groep van patiënten te helpen, startte onderzoek naar een mogelijkheid om 1 zaadcel in te brengen in de eicelwand om tot een bevruchting te komen. Een secuur microscopisch werkje, waarbij het membraan van de eicel soms onbedoeld beschadigd raakte. Zo zag een zaadcel kans om binnen te glippen in de eicel. Men kon vaststellen dat het tot succesvolle bevruchting leidde. Wat eerst ‘een gefaalde IVF leek, was in werkelijkheid de basis voor een nieuwe fertiliteitsbehandeling: ICSI. De eerste geboorte na een ICSI-behandeling (1992) was een wereldprimeur.

Ruim dertig jaar later zijn wereldwijd 7 á 8 miljoen ICSI-kinderen geboren. Intussen is de techniek zo verfijnd en gestroomlijnd dat de slaagcijfers van ICSI die van de klassieke IVF overtreffen. Dat is om verschillende redenen belangrijk.
Wie weet dat het aantal terugbetaalde behandelingscycli beperkt is tot 6, en er wettelijk maar 1 embryo per keer mag worden teruggeplaatst om meerlingzwangerschappen te voorkomen, begrijpt al snel dat het een goed idee is om de meest efficiënte techniek te gebruiken. Ook patiënten zelf vragen naar ICSI, eerder dan naar IVF.

Patiënten van toen en nu

Terwijl de technologie doorheen de tijd ontwikkelde, deden “de patiënten” hetzelfde. Tijdens de pioniersjaren kwamen vooral vrouwen alleen op consultatie. Het vroeg nogal wat bewustwording voor men begrepen had dat (moeilijk) een kind krijgen niet enkel een vrouwenkwestie was. Men kon zich destijds heel moeilijk inbeelden dat een fertiliteitsprobleem ook bij de man kon liggen. Vandaag komen koppels meestal spontaan samen op de consultatie.

Daarnaast is de groep van mensen die naar het fertiliteitscentrum komt, verbreed Zo hebben lesbische paren pas een stuk later de weg naar het fertiliteitscentrum gevonden en zij niet alleen. Er is een maatschappelijke evolutie in het aanvaarden van verschillende soorten ouderschap, denk maar aan zwangerschap voor een ander of ouderschap bij transpersonen. Samen met die evolutie is ook ons publiek meer divers geworden. Dat is ook een goede zaak.

Niemand heeft van bovenaf beslist dat een fertiliteitsbehandeling uitsluitend voor een bepaald publiek bestaat. Het is belangrijk op te volgen wat er in de maatschappij leeft en daarmee mee te gaan.

Dat is een liberaal standpunt in vergelijking met de situatie in Frankrijk. In Brussel komen dan ook heel wat Franse lesbische paren over de vloer, bijvoorbeeld. Toch is het niet zo dat we in ons land met elke mogelijke behandeling instemmen. Als we over een aanvraag twijfelen, leggen we die voor aan onze reflectie-cel. Tijdens die gesprekken staat het welzijn van het toekomstige kind voorop. De belangrijkste overweging die we maken is: zal dat kind in een veilige en warme situatie terecht komen? Als we ons daar niet van kunnen verzekeren, dan stopt het verhaal.

Hedendaagse uitdagingen

Het afgelopen jaar kwamen enkele moeilijkheden aan het licht en in de media. Er zijn kinderen geboren met een genetische aandoening na een fertiliteitsbehandeling met donorzaadcellen. Men zal technisch gezien nooit voor elke mogelijke genetische afwijking kunnen testen. Zelfs wanneer het wel mogelijk zou zijn om de geslachtscellen of de embryo’s volledig te testen, is dat nog geen garantie op een kind zonder genetische aandoening. Die garantie bestaat trouwens bij geen enkele zwangerschap. Zelfs niet als die natuurlijk tot stand gekomen is.

Kwalijker is dat donorstalen in het verleden vaker gebruikt zijn dan de wet toelaat. Hoe dan ook moet je ervan uitgaan dat met de revolutie in de genetica, anonimiteit niet langer bestaat, laat staan gegarandeerd kan worden. Dat men het aantal ontvangers van zaadcellen heeft willen beperken tot 6 is totaal verdedigbaar. Maar er zijn duidelijk lacunes geweest toen het aankwam op het toezicht op die 6-vrouwenregel. Dat het register van donorgegevens pas in januari 2024 federaal is geïnstalleerd terwijl de wet er sinds 2002 om vroeg, is fout geweest.

Voor ons centrum kan ik zeggen dat we strikt toezien op het aantal bevruchtingen per donor. Als gewezen patiënten vragen hebben over het verleden, zijn ze welkom voor een gesprek op de raadpleging. Het is belangrijk hen te woord te staan.

Het is onmogelijk om het verleden te veranderen. De feiten van toen zijn wat ze zijn. Vandaag de dag is het, voor eender welk centrum in ons land, onmogelijk om de beperking van het aantal ontvangers te omzeilen.

Hoopvol voor de toekomst

Een aandachtspunt voor de toekomst is dat de financiële toegankelijkheid van vruchtbaarheidsbehandelingen gevrijwaard moet blijven. Momenteel worden er in ons land 6 IVF-cycli terugbetaald en dat is werkbaar. Ik hoop dat het aantal cycli niet gereduceerd wordt bij een politieke herverdelingsactie. Ik ga er weliswaar van uit dat er altijd een meerderheid zal bestaan om de huidige regeling veilig te stellen. Maar ik kijk ook naar het journaal. Je weet het nooit zeker in een politiek woelig klimaat met haar eigen prioriteiten.

Uiteraard zijn er mensen zonder kinderwens, en anderen die er wel eentje koesteren. Voor die laatste groep is een kind krijgen vaak van levensbelang. Financiële toegankelijkheid van de behandeling is en blijft cruciaal.

Verder blijf ik met optimisme naar fundamenteel onderzoek kijken. Daar is veel van te verwachten: het zal ons beter leren hoe cellen werken, of misschien niet werken. Dat is belangrijk. Misschien geeft inzicht in de cel die niet functioneert ons in de toekomst de kans om daar iets aan te doen. Elke technologie die in de kliniek succes heeft, is op gedegen fundamenteel onderzoek gestoeld.

Hoe groot het enthousiasme ook is, toch pleit ik voor traagheid. Er moet, nu en altijd, ruime evidentie bestaan voor een techniek in de kliniek wordt toegepast om gezondheidsrisico’s te voorkomen. Zoiets vraagt tijd.

Meer lezen? Koop het boek ‘Eicel zoekt zaadcel voor vaste relatie’.

Blijf op de hoogte

Schrijf je in op onze nieuwsbrief

Elke maand delen we wat er bij ons leeft: nieuws uit onze werking, updates over onze activiteiten en een stukje verdieping rond een thema dat ons bezighoudt. 

Cookies op deze website

Deze website maakt gebruik van cookies om goed te functioneren. Als je wilt aanpassen welke cookies we mogen gebruiken, kan je jouw cookie-instellingen wijzigen. Meer informatie is beschikbaar in onze privacyverklaring.

Cookie instellingen

Strikt noodzakelijk 7 cookies

Je ontvangt strikt noodzakelijke cookies, omdat ze nodig zijn voor het juist functioneren van deze website. Deze cookies kun je niet uitschakelen.
Naam Leverancier Omschrijving Bewaartijd

Voorkeuren 0 cookies

Deze website slaat jouw voorkeuren op zodat deze bij een volgend bezoek kunnen worden toegepast.

Geen cookies gevonden

Analyse 0 cookies

Deze website analyseert het gebruik ervan, zodat we functionaliteit daarop kunnen aanpassen en verbeteren. De gegevens zijn anoniem.

Geen cookies gevonden

Tracking 1 cookies

Deze website analyseert je bezoek om de inhoud beter op jouw behoeften af te stemmen.
Naam Leverancier Omschrijving Bewaartijd

Extern 0 cookies

Deze website maakt gebruik van externe functionaliteit, zoals Social Media deelmogelijkheden.

Geen cookies gevonden