De NIPT: enkel terugbetaling is niet voldoende

De NIPT: enkel terugbetaling is niet voldoende

Als men de zelfstandigheid van zwangere vrouwen ernstig neemt, moet er dringend een wettelijke regeling komen over de counseling bij de Nip-test. Alleen zo krijgen alle zwangere vrouwen en koppels correcte informatie.  

België staat eenzaam aan de wereldtop wat betreft het gebruik van de NIPT, of de niet-invasieve prenatale test. Ruim 90% van de Belgische zwangere vrouwen gebruikt de test. Dat heeft alles te maken met het Belgische beleid: sinds 2017 wordt de NIPT vrijwel kosteloos aangeboden aan alle zwangere vrouwen. De ruime terugbetaling kwam er om mogelijke financiële drempels op te heffen en elke vrouw de kans te geven om de test te doen, zodat ze een geïnformeerde beslissing kan nemen over de zwangerschap. Dat is een nobel doel.

Toch stellen we vast dat het beleid er niet in slaagt een context te creëren waarin vrouwen en koppels vrij en weloverwogen kunnen beslissen (1) óf zij de test wensen en (2) wat te doen bij een positieve NIPT.

Nood aan een kader voor kwaliteitsvolle counseling

Een eerste pijnpunt is de counseling rondom de NIPT. Om een gegronde beslissing te kunnen nemen, hebben zwangere vrouwen en koppels informatie nodig over de test zelf en over de opties bij een positief testresultaat. Voor wie overweegt de test te nemen, is het cruciaal te begrijpen wat er precies getest wordt. Daarnaast moet je weten welke resultaten je kan verwachten. Het is belangrijk te beseffen dat een positief resultaat, als het wordt bevestigd door een vruchtwaterpunctie, kan leiden tot een beslissing over het verder zetten of afbreken van de zwangerschap.  

In België is er momenteel geen kader voor het informeren en begeleiden van zwangere vrouwen. Hoe ze voor de test worden geïnformeerd en hoe ze bij een positief testresultaat worden begeleid, is willekeurig. Dat brengt een werkelijk geïnformeerde keuze in het gedrang.

Een recent onderzoek[1] van de universiteiten van Leuven en Amsterdam bij 500 Belgische en 500 Nederlandse zwangere vrouwen die voor de NIPT kozen, toont een duidelijk verschil tussen de landen wat betreft de geïnformeerde toestemming. De Nederlandse vrouwen behaalden een score van 83%, terwijl de Belgische vrouwen achterbleven met slechts 59%. Dit verschil heeft alles te maken met de kwaliteit van de counseling bij de test.

In Nederland werkt men binnen een duidelijk kader: counseling voor de test duurt 30 minuten en gebeurt door een specifiek daartoe opgeleide counselor. In België echter, ontbreekt regelgeving hierover en de kwaliteit van de counseling wordt zo volledig afhankelijk van de individuele zorgverlener. Die is daar vaak niet specifiek voor opgeleid. Het valt bovendien niet uit te sluiten dat er bewust of onbewust bevooroordeelde informatie wordt verstrekt.

▶ Als België de autonomie van zwangere vrouwen ernstig neemt, dan moet het dringend een degelijk kader uitwerken over counseling. Enkel zo kan de kwaliteit van de counseling worden gegarandeerd en zullen alle zwangere vrouwen en koppels correcte en evenwichtige informatie krijgen.    

Nood aan afbakening van de reikwijdte van de NIPT

Ook de reikwijdte van de test werd nooit afgebakend in België. Wat de NIPT precies inhoudt, verschilt per ziekenhuis of gynaecoloog. Waar de test oorspronkelijk werd ontwikkeld om afwijkingen aan drie chromosomen te onderzoeken, trisomie 13, 18 en 21, zijn er steeds minder laboratoria die enkel deze aandoeningen testen. Sommige ziekenhuizen bieden vrouwen of koppels nadrukkelijk de keuze uit een beperkte of uitgebreide test. De meeste laboratoria testen echter genoomwijd en botsen bijgevolg soms op afwijkende resultaten naast de trisomieën die oorspronkelijk waren beoogd. Hoe breder de test, hoe meer er naar boven kan komen en hoe meer nood er is aan informatie.

Bijkomend probleem is dat genetica niet altijd zo eenduidig is als we ons misschien voorstellen. Hedendaagse analysetechnieken kunnen genetische afwijkingen aan het licht brengen waarvan zelfs de experten niet kunnen inschatten wat de gevolgen zijn of hoe ernstig die zullen zijn. Dit overkwam een koppel dat getuigde in De Standaard op 12 mei 2023. Waarop moet een vrouw of koppel zich in zo’n situatie baseren om een weloverwogen beslissing te nemen? Als aan vrouwen / ouders een test wordt voorgesteld, weten ze dan dat bij een testresultaat niet altijd een duidelijke uitleg kan worden gegeven over de gevolgen?

▶  Als we werkelijk de autonomie van zwangere vrouwen of koppels willen garanderen, dan moet er dringend regelgeving komen die bepaalt waarvoor wordt getest, waarvoor niet en moet communicatie hierover centraal staan  

Nood aan een inclusieve en solidaire samenleving

In België is er een gebrek aan inclusie en ondersteuning voor personen met een beperking. Dit begint bij het onderwijs, waar een inclusieve aanpak de standaard zou moeten zijn. In de praktijk is dit niet het geval. Kinderen met een handicap worden vaak richting buitengewoon onderwijs gestuurd, waar plaatsgebrek een nijpend probleem is.
De inclusiemeter van GRIP vzw toont aan dat personen met een handicap ook voorbij de schooltijd minder participeren op alle levensdomeinen, zoals werk, huisvesting en vrijetijdsbesteding. Met persoonsvolgende financiering zouden personen met een beperking hun zorg en ondersteuning kunnen bekostigen. Duizenden personen met een beperking, zowel kinderen als volwassenen, staan momenteel op de lange wachtlijst daarvoor.

Welk signaal stuurt een overheid die iedereen toegang geeft tot de test, maar voor het overige te weinig  inspanningen levert om vrouwen / koppels de omkadering te geven die ze nodig hebben om weloverwogen beslissingen te nemen en bovendien tekortschiet in haar inclusiebeleid.

▶  Als we echt streven naar keuzevrijheid voor zwangere vrouwen, moeten we ons inzetten voor een samenleving die personen met een beperking ondersteunt. Dit betekent het bevorderen van inclusief onderwijs, het uitbreiden van toegang tot ondersteunende diensten en het aanpakken van discriminatie op alle niveaus van de samenleving.  

Conclusie

De NIPT kan een waardevolle bijdrage leveren aan het welzijn en de autonomie van zwangere vrouwen. Maar dit is enkel het geval binnen de juiste context en met de juiste omkadering.

  • Er is dringend nood aan een duidelijk kader voor counseling. Er moeten richtlijnen komen over de duur en de inhoud van een counselinggesprek en counselors moeten een specifieke opleiding genieten.
  • Er moet worden nagedacht over de reikwijdte van de NIPT. Enkel informatie die bijdraagt aan het maken van autonome beslissingen, is zinvol. Eensgezindheid omtrent waarvoor wordt getest en waarvoor niet, zal duidelijkheid scheppen voor zwangere vrouwen en koppels.
  • We moeten werk maken van een solidaire en inclusieve samenleving. Enkel wanneer elk kind welkom is, onafhankelijk van zijn of haar capaciteiten, talenten of zorgnoden, kunnen zwangere vrouwen en koppels inderdaad keuzes maken over het afbreken van een zwangerschap of het krijgen van een kind met een beperking.

 ℹ️ Wat is de NIPT?
De NIPT of de niet-invasieve prenatale test gebeurt via een bloedafname bij de zwangere vrouw op twaalf weken zwangerschap. In het bloed kan celvrij DNA afkomstig van de placenta worden opgespoord. Op basis hiervan kan een vermoeden van chromosomale afwijkingen bij de foetus worden vastgesteld. De NIPT is een screeningtest. Na een positief testresultaat volgt dus altijd een vruchtwaterpunctie of vlokkentest om de diagnose te stellen. De test werd ontworpen om trisomie 13, 18 en 21 op te sporen.


[1] Geïnformeerde toestemming werd gemeten aan de hand van drie factoren:
1. de vrouw of het koppel moet voldoende kennis hebben over de NIPT
2. ze moet(en) voldoende de eigen waarden in kaart kunnen brengen
3. ze moet(en) over die kennis en waarden kunnen nadenken en afwegingen maken.

Deze opinie is verschenen in De Standaard op 23/09/2024: https://www.standaard.be/cnt/dmf20240922_96253409

Blijf op de hoogte

Schrijf je in op onze nieuwsbrief

Elke maand delen we wat er bij ons leeft: nieuws uit onze werking, updates over onze activiteiten en een stukje verdieping rond een thema dat ons bezighoudt. 

Cookies op deze website

Deze website maakt gebruik van cookies om goed te functioneren. Als je wilt aanpassen welke cookies we mogen gebruiken, kan je jouw cookie-instellingen wijzigen. Meer informatie is beschikbaar in onze privacyverklaring.

Cookie instellingen

Strikt noodzakelijk 7 cookies

Je ontvangt strikt noodzakelijke cookies, omdat ze nodig zijn voor het juist functioneren van deze website. Deze cookies kun je niet uitschakelen.
Naam Leverancier Omschrijving Bewaartijd

Voorkeuren 0 cookies

Deze website slaat jouw voorkeuren op zodat deze bij een volgend bezoek kunnen worden toegepast.

Geen cookies gevonden

Analyse 0 cookies

Deze website analyseert het gebruik ervan, zodat we functionaliteit daarop kunnen aanpassen en verbeteren. De gegevens zijn anoniem.

Geen cookies gevonden

Tracking 1 cookies

Deze website analyseert je bezoek om de inhoud beter op jouw behoeften af te stemmen.
Naam Leverancier Omschrijving Bewaartijd

Extern 0 cookies

Deze website maakt gebruik van externe functionaliteit, zoals Social Media deelmogelijkheden.

Geen cookies gevonden