Terug naar overzicht

Vaccins & anti-vaxxers

Vaccinatie

De race van het zoeken naar een werkend en veilig vaccin tegen het nieuwe COVID-19 is volop bezig. Om dit te begrijpen is het handig om meer te weten over vaccins in het algemeen.

Algemeen

Vanwaar komt het woord vaccin?

Oorspronkelijk komt het woord vaccin van ‘vacca’ wat koe betekent.

Bij een grote pokkenepidemie, lang voor virologie (studie van virussen) bestond, merkten de mensen dat de meisjes die bij koeien werkten een mooie egale huid hadden, terwijl zowat iedereen daarbuiten door de pokken werd getroffen.

De meisjes waren in contact geweest met de koeienpokken waardoor ze immuun waren voor de menselijke variant.

  • Zo ontdekte men het principe waar onze vaccins vandaag nog grotendeels op gebaseerd zijn:
    contact met een verzwakte, minder gevaarlijke, variant van een ziekte kan je immuunsysteem activeren zonder dat je er echt ziek van wordt.

Wat doet een vaccin?

Vaccinatie is het toedienen van een vaccin zodat ons immuunsysteem in actie schiet.
Het vaccin bevat stoffen waardoor ons lichaam voor een eerste keer leert omgaan met een aanval van een ziekteverwekker. Deze milde versie van de ziekteverwekker vormt geen echt gevaar, maar ons lichaam leert wel hoe het de vijand kan herkennen en verslaan.
Wanneer de echte (natuurlijke) ziekteverwekker ons lichaam infecteert zijn we niet meer in levensgevaar. Een slimme zet van ons eigen lichaam.

Vaccinatie is de meest effectieve en goedkope manier om infectieziektes te voorkomen.

Een vaccin maken?

  • Eerst en vooral moet je weten waarvoor je een vaccin nodig hebt. Het lijkt evident, maar je moet op voorhand weten welke ziekteverwekker je te snel af wil zijn.
  • Met welke boosdoener heb je te maken en hoe reageert die op verschillende omstandigheden en stoffen?
  • Is het wel mogelijk om voor de ziekte uitbreekt vaccineren?

Zo is het bij een ‘enhanced disease’ zeer moeilijk om preventief een vaccin toe te dienen.

Wat is een ‘enhanced disease’?
Een enhanced disease verloopt bij een 1e infectie redelijk rustig en zonder dat je al te ziek wordt. Krijg je dezelfde infectie een 2e keer dan zal die veel ernstiger verlopen, mogelijk zelfs met fatale afloop.
Met andere woorden: het virus richt veel meer schade aan als je al eens geïnfecteerd geweest bent door een andere stam van datzelfde virus.

Een voorbeeld van een ‘enhanced disease’ is Dengue (of knokkelkoorts). Deze infectieziekte wordt veroorzaakt door het denguevirus dat wordt overgedragen via muggen.
Er bestaan 4 types Dengue: 1, 2, 3 en 4. Met telkens een andere stam. Eens je een keer de ziekte hebt doorgemaakt ben je levenslang immuun voor dat type, maar word je nog eens geïnfecteerd door een ander type, dan kunnen de gevolgen dramatisch zijn.

Bij ‘enhanced diseases’ zou het dus gevaarlijk kunnen zijn om een vaccin toe te dienen. Bij 100-en andere aandoeningen is een vaccin dan weer wel een prima idee. Sommige aandoeningen verdwenen zelfs volledig dankzij vaccinatieprogramma’s voor de hele bevolking.

Waarom zijn er anti-vaxxers?

Wereldwijd is er een beweging tegen vaccineren. Anti-vaxxers gaan ervan uit dat het principieel geen goed idee is om een gezond lichaam bloot te stellen aan een ziekteverwekker, zelfs als die erg verdund is. Nochtans zijn vaccins, na proper water, het 2e meest levensreddende middel.
Volgens de WHO werden er tussen 2010 en 2015 meer dan 10 miljoen overlijdens voorkomen door vaccinatie.

Soms vragen mensen zich af waarom het nog nodig is te vaccineren tegen een ziekte die niet meer voorkomt in een bepaalde regio. Bijvoorbeeld, waarom hier blijven vaccineren tegen polio als dit alleen nog een probleem is in Afghanistan en Pakistan?
Precies omdat de ziekteverwekker die aan de basis van de ziekte ligt niet volledig is uitgeroeid. Zolang die ergens ronddwaalt, kan hij nog steeds een uitbraak veroorzaken.

In België zijn er ook anti-vaxxers. Zo was er een beweging tegen het HPV-vaccin door foute interpretaties.

Bijwerkingen

Angst voor ernstige bijwerkingen ligt soms aan de basis voor bezorgdheid over vaccinatie. In een bijsluiter vind je steeds alle mogelijke bijwerkingen terug. Maar er moet een onderscheid gemaakt worden tussen:

  • een nevenwerking
    • = elk incident, ziekte, symptoom dat voorvalt na een medische interventie (inname van een geneesmiddel, vaccinatie)
    • Nevenwerkingen zijn niet noodzakelijk een rechtstreeks gevolg van het geneesmiddel of vaccin. Toch is het verplicht elk gemeld geval in de bijsluiter te zetten.
    • Soms worden er dus foute verbanden gelegd en moeten deze toch beschreven worden, in ruime zin zijn ze immers een nevenwerking.
  • en een “adverse drug reaction
    • een ziekte of reactie als gevolg van een medische interventie en waarbij de link duidelijk is vastgesteld.

Stel: Je gaat een brood halen bij de bakker. Voor je terug naar huis vertrekt, neem je al een hapje van het verse brood. Onderweg geraak je betrokken in een auto-ongeval. Volgens de definitie is het verkeersongeluk een nevenwerking van het eten van dat brood. Het ongeval deed zich immers voor nadat je het brood at. Maar dat wil niet zeggen dat het brood het ongeluk heeft veroorzaakt.

Stel dat je eender welke medische kwaal hebt na een vaccinatie. Het lijkt dan makkelijk de vaccinatie de schuld geven, maar is er wel echt een oorzakelijk verband? Om dat aan te tonen heb je grootschalig wetenschappelijk onderzoek nodig.

Wij spraken (digitaal) met Pieter Neels.
Hij legt contacten met de autoriteiten als freelance bij mensen die vaccin-ontwikkelingen doen.
Op dit moment is hij betrokken bij 4 covid-19 projecten waarbij 1 in de VS.

Bekijk ook even dit: