Terug naar overzicht

Levensduurverlenging

De droom van een langer en onsterfelijk leven lijkt eigen aan de mens. Doorheen de geschiedenis zijn we altijd op zoek geweest naar manieren om de dood te slim af te zijn. Vroeger zocht men soelaas in magische bronnen en levenselixirs, tegenwoordig spelen farmaceutische bedrijven op dit verlangen in door allerlei anti-aging producten op de markt te brengen die niet alleen ouderdomskwaaltjes aanpakken, maar eveneens de levensduur zouden verlengen. Deze producten zijn een symptoom van onze tijd, waarin we ouderdom steeds meer als een ziekte benaderen, eerder dan als een natuurlijk onderdeel van het leven.

De wetenschap staat ook hier niet stil. De biogerontologie, de tak van de wetenschap die zich bezighoudt met het bestuderen van ouderdomsprocessen, voert onderzoek naar manieren om het leven te verlengen door bijvoorbeeld aangepaste diëten en genmutaties, en bekomt geregeld spectaculaire resultaten op proefdieren. Experimenten op knaagdieren, waarbij men hun calorie-inname met 40% verlaagde, toonden aan dat de proefdieren 30 tot 50% langer leefden. Het dieet verminderde het aantal ouderdomsziektes bij de proefdieren en vertraagde ook de verouderingsprocessen.

Momenteel klinkt dat voor de mens nog als toekomstmuziek en zijn er in het onderzoek nog te veel onbeantwoorde vragen, maar het is mogelijk dat de eerste mens die de kaap van de 150 jaar zal overschrijden, nu al geboren is. Daarom is het zinvol om al eens stil te staan bij de impact die levensduurverlenging op termijn kan hebben op mens en samenleving.

Een langere levensduur in een breder perspectief

De evolutie van de gemiddelde levensverwachting doorheen de 20ste eeuw, is ronduit spectaculair te noemen. In 1900 werd de gemiddelde Belg nog geen 50 jaar oud, in 2011 was dit 80,4. Deze stijging is te verklaren door de verhoging van onze levensstandaard en de vooruitgang in de geneeskunde en de wetenschap. Het is dan ook niet ondenkbaar dat deze trend zich verder zal zetten.

Terwijl de gemiddelde levensduur bleef stijgen, is de maximale levensverwachting – de leeftijd die mensen maximaal kunnen halen – altijd stabiel gebleven rond de 110 jaar. Ondanks het lagere levensgemiddelde waren er in 1900 ook mensen die een eind over de 100 werden. Biogerontologen hopen door de aftakelingsprocessen in het lichaam tegen te gaan, de maximale leeftijd te kunnen optrekken naar 140 jaar of meer. Een dergelijke verhoging van de maximale leeftijd zou dan vanzelfsprekend ook een grote stijging van de gemiddelde levensverwachting met zich meebrengen.

Anti-aging producten en andere wondermiddelen

Dat er vraag is naar middelen om ons leven te verlengen, bewijst het succes van de vele anti-aging producten die tegenwoordig vooral op het internet circuleren. Ook allerhande aangepaste voedingswijzen, van eenvoudige tot genetisch op maat gemaakte diëten, bereiken een steeds groter publiek. Het merendeel van deze methodes zijn echter weinig wetenschappelijk onderbouwd en hun werking valt dan ook sterk te betwijfelen. Sommigen spelen ook in op onderzoeken waarvan de werking nog niet op mensen bewezen is. Enkel van het eten van gezonde en gevarieerde voeding weet men zeker dat dit de levensverwachting ten goede komt.

Gevolgen van een langer leven

Wanneer we met z’n allen langer leven, kan dit grote maatschappelijke gevolgen met zich meebrengen. De bevolkingsgroei die uit een levensduurverlenging kan voortkomen, zou olie op het vuur betekenen voor heel wat maatschappelijke hangijzers, zoals overbevolking, voedselschaarste, armoede en de opwarming van de aarde.

Het aandeel van de oudere bevolking zal procentueel ook toenemen, met mogelijk een hogere pensioenkost en jeugdwerkloosheid tot gevolg. Verder moeten we opletten voor toenemende ongelijkheid. Als deze levensduurverlengende maatregelen om bijvoorbeeld financiële redenen niet voor iedereen toegankelijk zouden zijn, bestaat het gevaar dat de kloof tussen rijk en arm nog groter wordt. Nu al leven mensen in beter gegoede klassen gemiddeld tien jaar langer dan zij in kansarme milieus. Deze mogelijke problemen zijn, mits de juiste maatregelen, zeker niet onoplosbaar, maar het is vooral belangrijk om ons er bewust van te zijn.

Ook op persoonlijk vlak zou een langer leven heel wat veranderingen met zich meebrengen. Iedereen zal voor zichzelf moeten uitmaken of hij voor levensduurverlenging kiest en hoever hij daarin wil gaan, wat een zware beslissing kan zijn. Bovendien zullen we ons leven anders moeten indelen. Een levensverwachting van 80 jaar vraagt om een heel andere levensplanning dan één van 130, om routine en verveling te vermijden. Een langer leven maakt ook het belang van gezond leven en gezonde voeding des te groter.

Het is belangrijk dat mensen zich bewust zijn van deze implicaties. Momenteel houdt haast niemand rekening met een verlengde levensduur, terwijl verschillende van de huidige generaties hier mogelijk wel mee te maken zullen krijgen.

Levenskwaliteit of ziekteverlenging?

De belangrijkste vraag die we ons moeten stellen rond levensduurverlenging is die naar de waarde ervan. Zullen we langer ‘gezond’ leven, of zal de periode van ziekte en aftakeling langer en pijnlijker worden? Sommige biogerontologen geloven dat het mogelijk zal zijn om de verouderingsprocessen tegen te gaan, waardoor we ook in een blakende gezondheid een pak ouder kunnen worden.

Verschillende filosofen en ethici stellen zich luidop de vraag of het wel wenselijk zou zijn om tegen onze natuur in te gaan en ons leven te verlengen. Volgens hen moeten we onze visie op ouderdom als een ziekte herzien en het ouder worden en de dood leren appreciëren als een waardevol onderdeel van het leven. We mogen ons niet blindstaren op de fysieke aftakeling die er mee gepaard gaat. Met zijn toegenomen levenswijsheid en rijkdom aan ervaringen kan de oudere mens immers nog steeds een zinvolle rol vervullen in de samenleving.

Anderen argumenteren dat je mensen moeilijk de toegang tot deze levensverlengende kennis kan ontzeggen. Zij menen dat het beter is om mensen zelf de keuze te laten, eens de technologie hiertoe voor handen is – een kwestie van respect voor het recht op zelfbeschikking.

Welke positie we ook innemen, levensduurverlenging bestaat niet enkel dankzij menslievendheid. Sommigen ruiken geld en proberen in te spelen op het verlangen naar onsterfelijkheid. Helaas bevinden de anti-aging middeltjes en aangepaste diëten zich in de schemerzone tussen wetenschap en kwakzalverij.

Het levenselixir is nog niet gevonden, en dat zal ook niet voor morgen zijn.

Je winkelmand is leeg.