Terug naar overzicht

Veelgestelde vragen

Hieronder vind je de antwoorden op de meest gestelde vragen over stamceldonatie.

Algemene informatie

Waarom is stamceldonatie belangrijk?

Stamceldonatie is belangrijk omdat met gedoneerde stamcellen ernstig zieke patiënten kunnen behandeld worden, zoals mensen met leukemie of een ernstige bloedziekte. Voor de patiënt is het vaak een laatste kans om definitief te genezen of voor lange tijd ziektevrij te blijven.
Het vinden van een geschikte donor voor een patiënt is heel moeilijk omdat de weefseltypes van patiënt en donor min of meer moeten matchen, terwijl er vele tienduizenden verschillende weefseltypes bestaan. Organisaties – zoals het Rode Kruis-Vlaanderen – registreren daarom zo veel mogelijk kandidaat-donoren, in de hoop ervoor te zorgen dat er voor iedereen een donor met een geschikte match klaar staat. Deze organisaties werken internationaal samen.

Wat zijn stamcellen?

Een stamcel is een ongespecialiseerde cel die nog in staat is zich te ontwikkelen tot verschillende celtypes. Het is een soort basiscel die verder zal uitgroeien tot talloze cellen met een bepaalde functie, bijvoorbeeld een levercel, huidcel of bloedcel. Er bestaan verschillende soorten stamcellen, de ene soort kan zich tot meer verschillende celtypes ontwikkelen dan andere.

Wat is stamceltherapie?

Bij stamceltherapie krijgt de patiënt stamcellen die defecte of afwezige cellen in zijn of haar lichaam vervangen. Stamceltherapie wordt vandaag reeds bij een aantal ziekten toegepast, bijvoorbeeld bij de behandeling van leukemie. Bij leukemie bevat het bloed te weinig gezonde bloedcellen. De patiënt die een stamceltransplantatie krijgt, wordt eerst behandeld met chemotherapie, soms in combinatie met bestraling. Deze behandeling vernietigt de zieke cellen. Met de transplantatie krijgt de patiënt nieuwe, gezonde stamcellen. De toediening van de stamcellen gebeurt via een bloedtransfusie. De nieuwe stamcellen vinden vanuit het bloed zelf hun weg naar de beenderen waar ze in actie schieten en bloed gaan aanmaken.
De aandoeningen die men vandaag met stamceltherapie behandelt, zijn stuk voor stuk ernstige ziekten waar men vroeger vaak niets tegen kon beginnen. Nu bestaat er een kans op redding.
Wereldwijd wordt ondertussen verder onderzoek gedaan naar stamceltherapie. De mogelijkheden van stamceltherapie zullen in de toekomst verder toenemen.

Wat is een stamceldonor?

Een stamceldonor is iemand die bereid is stamcellen af te staan voor de behandeling van mensen met bloedziekten, bepaalde klierziekten of aangeboren aandoeningen. Bij leukemie kan men een patiënt soms behandelen met eigen stamcellen. In de meeste gevallen is dat helaas niet mogelijk en moet een stamceldonor gezocht worden. Dat kan iemand van de familie zijn, maar als binnen de familie geen geschikte donor wordt gevonden, raadpleegt men het stamcelregister.

Waar komen stamcellen vandaan?

Voor donatie gebruikt men bloedstamcellen, die in het beenmerg voorkomen. Ook in navelstrengbloed kan men bloedstamcellen terugvinden. Men kan ze op 3 verschillende manieren bekomen:

Ben ik als bloeddonor ook meteen stamceldonor?

Neen, hoewel er in het bloed een aantal stamcellen zitten is dit niet voldoende om te gebruiken voor een transplantatie. Stamcellen doneren gebeurt ook via een ander proces en in gespecialiseerde centra. Men kan zich wel opgeven als stamceldonor wanneer men bloed gaat doneren.

Zijn familieleden betere stamceldonoren?

Een behandeling met stamcellen van een familielid is op zich niet beter of slechter dan een behandeling met stamcellen van iemand anders. De kans dat men een geschikte donor vindt, is binnen de nabije familie wel groter dan daarbuiten. Bij je broer of zus heb je een kans van 1 op 4 dat jullie voldoende matchen. Bij twee willekeurige personen is die kans maar 1 op 50.000.

Hoe een geschikte donor vinden?

Om stamcellen te kunnen doneren of ontvangen, moet het weefseltype voldoende overeenstemmen met dat van de andere persoon om afstoting te vermijden. Bij de zoektocht naar een donor kijkt men eerst of één van de broers of zussen van de patiënt een geschikte donor is. De kans dat een broer of zus een match is, is ongeveer 1 op 4. Vindt men binnen de familie geen match, dan gaat men kijken in het stamcelregister. Deze databank bevat een lijst van weefseltypes van mensen die zich bereid verklaarden stamcellen te doneren en van navelstrengbloed in voorraad. Bij ingave van het weefseltype van de patiënt gaat het computerprogramma in al die gegevens op zoek naar geschikte donoren.

De kans dat een willekeurig iemand buiten de familie een geschikte donor is, is gemiddeld 1 op 50 000. Een grote databank met kandidaat-donoren is dus erg belangrijk. Hoe meer donoren, hoe groter de kans op een geschikte donor en hoe meer mensen men kan helpen. Daarom is er ook een uitgebreide internationale samenwerking. Het Belgisch register staat in contact met talrijke vergelijkbare buitenlandse registers. Momenteel komt het meeste donormateriaal voor Belgische patiënten uit het buitenland.

Het Rode Kruis roept mensen met Noord-Afrikaanse, Centraal-Afrikaanse, Turkse of gemengde roots op om donor te worden. Voor één op de drie patiënten met niet-westerse roots wordt er geen geschikte donor gevonden.

Informatie over de registratie

Op welke leeftijd kan ik mij registreren?

Elke gezonde volwassene van 18 tot 40 jaar kan zich als stamceldonor registreren. Eenmaal geregistreerd, kan je opgeroepen worden als donor tot je 60ste. De leeftijd om te registreren is beperkt tot 40 jaar, omdat wie zich jong registreert, nog voor een lange tijd beschikbaar kan zijn in het stamcelregister.

Kom ik in aanmerking als stamceldonor?

Naast de leeftijdsvoorwaarden zijn er een aantal criteria om medische risico’s voor donor en ontvanger te vermijden. Bij de registratie vul je daarom een medische vragenlijst in. Er wordt gepeild naar je algemene gezondheidstoestand, naar welke medicatie je eventueel neemt, ingrepen of behandelingen die je onderging en risicosituaties voor door bloed overdraagbare infectieziekten zoals AIDS, hepatitis B en C. Deze criteria zijn dezelfde als voor bloedgevers,zij komen dus sowieso in aanmerking als stamceldonor.

Het Rode Kruis is specifiek op zoek naar donoren met Noord-Afrikaanse, Centraal-Afrikaanse, Turkse of gemengde roots. Voor één op drie patiënten met niet-westerse roots wordt er geen geschikte donor gevonden voor stamceldonatie.

Hoe kan ik stamceldonor worden?

Wie donor wil worden kan zich registreren bij de donorcentra van de ziekenhuizen of het Rode Kruis.

Stap 1: Als eerste stap laat je weten dat je bereid bent om te doneren. Dat kan via het registratieformulier op www.wordstamceldonor.be. Een medewerker van het donorcentrum neemt dan contact met je op om je uit te nodigen voor een gesprek in één van de donorcentra in Vlaanderen. Tijdens dat gesprek krijg je de nodige informatie over de donatie en kan je al je vragen stellen. Nadien kun je een bereidverklaring ondertekenen.

Stap 2: Bij de volgende stap wordt een bloedstaal afgenomen om je weefseltype te bepalen. Een arts van het donorcentrum zal samen met jou een medische vragenlijst doornemen om een duidelijk beeld te krijgen van je gezondheidstoestand.

Stap 3: Dan is het afwachten tot er een patiënt is die kan worden geholpen met jouw stamcellen.
Je registratie bij het donorcentrum is een bereidverklaring. Daardoor laat je weten dat je in de toekomst bereid bent stamcellen te doneren als er een patiënt is die met jouw stamcellen kan geholpen worden. De donatie gebeurt dus niet onmiddellijk bij de registratie. Niet iedereen die zich registreert, zal ook werkelijk moeten doneren. Het kan een kwestie van jaren, maanden, weken of dagen zijn voor je gevraagd wordt om te doneren.

Welke voorwaarden zijn er verbonden aan het donorschap?

Het doneren kan tussen je 18de en 60ste levensjaar, maar je registreren kan maar tot je 40ste.
Daarnaast zijn er voorwaarden inzake gezondheid en levensstijl. Deze zijn hetzelfde als bij een bloeddonatie. Bloedgevers komen in normale omstandigheden altijd in aanmerking om stamceldonor te worden.

Kan ik, als ik al uit het register ben geschrapt, nog doneren aan een familielid?

Ja, dat kan. Het is inderdaad zo dat wie via het stamcelregister stamcellen doneert na een donatie wordt geschrapt uit het register, maar dat betekent niet dat men niet meer kan doneren aan een familielid. Als een patiënt stamcellen nodig heeft, kijkt men overigens eerst altijd na of er in de naaste familie een geschikte donor is. Dat verloopt niet via het stamcelregister.
Dat men geen twee keer kan doneren aan een onbekend persoon is er omdat men wil voorkomen dat sommige donoren overbevraagd zouden worden. Soms wordt er een uitzondering gemaakt. Soms wordt aan een donor uit het stamcelregister gevraagd om nog een tweede maal te doneren voor dezelfde patiënt als de behandeling de eerste keer niet volledig is gelukt.

Mogen mannen die seks hebben met mannen zich registreren als stamceldonor?

In België mogen mannen die seks hebben met mannen geen stamcellen doneren om veiligheidsredenen. Cijfers tonen aan dat mannen die seks hebben met mannen een verhoogd risico hebben op hiv en andere soa’s.

Welke aandoeningen kunnen mij uitsluiten om donor te worden?

OndergewichtEen donor moet minstens 50 kilogram wegen om stamcellen te kunnen afstaan.
Hepatitis-B/COmdat dit een overdraagbare ziekte is via het bloed, worden personen met hepatitis-B /C uitgesloten om te doneren.
Lage ijzerwaarden in het bloedEr vormt zich geen enkel probleem om te doneren. De ijzerwaarden kunnen omhoog gebracht worden door middel van medicatie.
EpilepsieVolgens de huidige richtlijnen mag een persoon die ooit al eens een epilepsieaanval heeft gehad niet meer doneren.
HartproblemenDit is afhankelijk van de aandoening waaraan men lijdt en welke medicatie u inneemt.
DiabetesDe oorzaak van diabetes is nog niet bekend bij wetenschappers. De mogelijkheid bestaat dat dit overdraagbaar is met bloed. Hierdoor worden diabetespatienten niet aanvaard als donor.
Motorische handicapIndien dit de donatie niet bemoeilijkt, is er geen probleem.
AutismeDit hangt af van de graad van autisme
Colitis UlcerosaU wordt uitgesloten voor het doneren van stamcellen.
Inname van medicatieHierbij hangt het ervan af welke medicatie u inneemt en voor welke aandoening dit is.

Wie regelt de registratie van donoren in België?

In België beheert het Marrow Donor Program Belgium- Registry (MDPB-R), dat deel uitmaakt van het Rode Kruis, het stamcelregister. Het registreren gebeurt in een donorcentrum, waarvan elke provincie minstens één telt.

Kan ik mij bedenken nadat ik geregistreerd ben?

De registratie als stamceldonor is een bereidverklaring, je kan deze op elk moment intrekken.
Je registreren als stamceldonor doe je niet zomaar. Je doorloopt verschillende stappen met een gesprek, een bloedafname en het invullen van een medische vragenlijst. Pas dan word je geregistreerd en kom je in het stamcelregister terecht.
Toch is het best om vooraf goed na te denken. Als je wordt gecontacteerd is het omdat er ergens een patiënt met jouw stamcellen kan worden behandeld.

Informatie over de donatie

Hoe gebeurt de afname van stamcellen?

Er zijn 2 manieren om stamcellen af te nemen bij een donor: uit het bloed en uit het beenmerg.

Doet het pijn?

Bij geen van beide afnamemogelijkheden, via bloed of via beenmerg, is de afname pijnlijk. Wel kunnen er voor en na de afname lichte bijwerkingen optreden.
Stamceldonatie via het bloed doet niet meer of minder pijn dan gewoon bloed geven. Het enige wat je kan voelen zijn de 2 prikjes in je armen. 1 voor de katheternaald waarlangs het bloed je lichaam verlaat, en 1 in de andere arm voor de katheternaald waarlangs je het overgrote deel van je bloed onmiddellijk terugkrijgt. Er kunnen voor en na de donatie wel enkele bijwerkingen optreden ten gevolge van de beenmerggroeifactoren en de afname. De voornaamste klachten zijn vermoeidheid, spierpijn en misselijkheid. Deze klachten zijn meestal vrij mild en kortstondig.
Stamceldonatie via het beenmerg is ingrijpender en gebeurt daarom onder algemene verdoving. De bijwerkingen voor de afname (ten gevolge van de voorbereidingen) en na de afname kunnen zwaarder zijn. Maar in principe is dit een pijnloze ingreep waar je op termijn geen last van ondervindt. Donatie via het beenmerg wordt minder vaak uitgevoerd dan donatie via het bloed.

Zijn er risico’s verbonden aan stamceldonatie?

Stamceldonatie gebeurt al tientallen jaren. Tot op vandaag zijn er geen aanwijzingen dat er bijzondere risico’s aan verbonden zijn. Men neemt echter het zekere voor het onzekere en volgt elke donor na de donatie op.

Moet ik naar het ziekenhuis om stamcellen te doneren?

De afname van stamcellen is enkel toegestaan in de daartoe bevoegde centra. Er zijn een aantal in Vlaanderen, waarvan de meesten zich bevinden in of nabij een groot universitair ziekenhuis.
Bij afname van stamcellen via het bloed kan je na de afname gewoon terug naar huis. Bij afname van stamcellen via het beenmerg, zal je een nacht of twee in het ziekenhuis verblijven.

Waar kan ik stamcellen doneren?

Hier vind je een lijst van de donorcentra in je buurt.

De stamceldonatie bestaat uit drie stappen.Wanneer moet ik mijn stamcellen werkelijk doneren?

Stap 1: Eerst geeft u zich op als donor en wordt u uitgenodigd op een gesprek met de afnamearts. Tijdens dit gesprek moet u een vragenlijst invullen en wordt er bloed afgenomen om uw weefseltype te bepalen. Hierna wordt u ingevoerd in de databank en moet u wachten. Sommige mensen worden na enkele weken opgeroepen, sommigen worden nooit opgeroepen.

Stap 2: Deze gebeurt wanneer er een match is gevonden. U wordt opgeroepen om naar het donorcentrum te gaan voor een tweede gesprek. Er worden een aantal tests gedaan om te zien of u in een goede toestand bent om stamcellen te doneren, zoals een scan van hart en longen en een nieuwe bloedtest. Indien u zeker bent dat u wilt doneren wordt er een afspraak gemaakt voor een volgende ontmoeting, de stamceldonatie. U kan dus nog afzien van een donatie.

Stap 3: Indien het zeker is dat uw weefseltype voldoende overeenkomt met het weefseltype van de patiënt, wordt er een afspraak gemaakt om de stamcellen te doneren. In de dagen hiervoor krijgt u dagelijks beenmerggroeifactoren ingespoten zodat de stamcellen naar het bloed verplaatsen. De donatie op zich duurt drie tot vier uur. Bij een donatie via het beenmerg moet u minstens een dag in het ziekenhuis verblijven vanwege de narcose.

Wat gebeurt er met mij nadat ik stamcellen heb gedoneerd?

Een week, een maand en een jaar na de donatie word je opnieuw uitgenodigd voor een gewoon medisch onderzoek. Men controleert of je lichaam volledig is hersteld van de afname en of er geen complicaties zijn.
Wie eenmaal gedoneerd heeft, wordt uit het stamcelregister geschrapt voor verdere donatie. In bepaalde gevallen kan je nog eens worden opgeroepen voor dezelfde patiënt waarbij men uiteraard eerst opnieuw je toestemming vraagt.

Weet ik wie mijn stamcellen krijgt?

Eerst zoekt men in de nabije familie naar een geschikte stamceldonor voor een patiënt. Vindt men daar iemand dan kennen donor en ontvanger elkaar uiteraard. Vindt men geen donor in de familie, dan wordt het stamcelregister gecontacteerd. Stamceldonatie via het stamcelregister is anoniem. Je weet dat er ergens ter wereld iemand zal behandeld worden met jouw stamcellen. Je weet echter niet wie het is.

Krijg ik verlof als ik stamcellen doneer?

Wie voor het medisch onderzoek of voor de donatie zelf afwezig is op het werk of op school kan een ziektebriefje krijgen. Er bestaat geen bijzonder verlof voor donoren. Met de werkgever of school wordt eerst overeengekomen of men die dagen als ziekteverlof mag beschouwen.
Men houdt bij de planning van de stamceldonatie wel rekening met de donor. Er wordt samen naar een geschikte datum gezocht.

Brengt het doneren van stamcellen kosten voor mij mee?

Nee. Het medisch onderzoek vooraf, de afname zelf en de medische onderzoeken in het kader van de opvolging zijn voor de donor kosteloos. De donor wordt in het ziekenhuis geregistreerd als vrijwillige donor en draagt daardoor zelf geen kosten.
Alleen het vervoer van en naar het donorcentrum is ten laste van de donor.

Hoe gebeurt de verdeling van stamcellen?

Wanneer een persoon zich opgeeft om donor te worden, wordt er bloed afgenomen. Hiermee wordt het weefseltype van de donor bepaalt. Alles wordt ingegeven in een wereldwijde databank. Als er een persoon is die een stamceltransplantatie nodig heeft, wordt eerst bij de familie gekeken of er een match is. Indien dit niet zo is, kijkt men in het stamcelregister. Er wordt een geschikte donor gezocht en hopelijk ook gevonden. De donatie gebeurt volledig anoniem.

Hoe groot is de kans dat ik als stamceldonor word opgeroepen?

Het is moeilijk om daar een cijfer op te plakken. Je wordt pas opgeroepen als er een patiënt is die met jouw stamcellen kan worden behandeld. Heel wat geregistreerde donoren worden nooit opgeroepen, sommige mensen zijn al jaren geregistreerd voor ze worden opgeroepen. Andere mensen zijn nog maar een paar weken geregistreerd en ontvangen al een oproep.

Stamcellen en zwangerschap

Mag ik stamcellen doneren tijdens de zwangerschap?

Als je zwanger bent of borstvoeding geeft, mag je geen stamcellen doneren. Ook na de bevalling kom je nog een paar maanden niet in aanmerking als donor.
Het is echter wel mogelijk om navelstrengbloed te doneren tijdens een bevalling. Hierbij wordt het bloed in de navelstreng of de moederkoek gebruikt. Uit dat bloed worden stamcellen gehaald die nuttig kunnen zijn bij het behandelen van patiënten met een bloedziekte of beenmergstoornis. De afname van navelstrengbloed heeft geen enkele nadelige invloed op de moeder of het kindje. Het kindje hoeft geen onderzoek te ondergaan voor de afname ervan. Er gebeurt alleen een bloedafname in de navelstreng.

Kan ik mezelf laten registreren tijdens mijn zwangerschap?

Tijdens de zwangerschap is bloed geven niet toegelaten, dit zelfs tot zes maanden na de bevalling. Hierdoor is het registreren voor stamceldonatie alsook het doneren uitgesloten.

Wordt navelstrengbloed gebruikt?

Navelstrengbloed is een goede bron van stamcellen. Het biedt bovendien het voordeel dat het eenvoudig en volledig pijnloos kan worden afgenomen. Navelstrengbloed is het bloed dat na het doorknippen van de navelstreng achterblijft in de navelstreng en de moederkoek. Het heeft geen nut meer voor moeder of kind. Met een naald kan men dat bloed heel eenvoudig in een zakje laten vloeien. Doet men dat niet, dan komt het gewoon mee met de moederkoek en wordt het weggegooid. Indien men het navelstrengbloed wil bewaren, wordt na de geboorte tot 200 ml navelstrengbloed afgenomen. Dat kan in een laboratorium worden ingevroren.
Er zijn in België reeds enkele navelstrengbloedbanken opgericht. vier ervan werken nauw samen met het stamcelregister. Elke navelstrengbloedbank werkt samen met een aantal ziekenhuizen. In deze ziekenhuizen kunnen ouders toestemming geven om het navelstrengbloed na de bevalling af te nemen en te bewaren in de navelstrengbloedbank. De gezondheid en kwaliteit van elk staal wordt getest. Zes maanden na de bevalling test men het bloed van de moeder nog eens op virusaandoeningen en wordt er geïnformeerd naar de gezondheidstoestand van de baby. Pas als de resultaten van deze kwaliteitscontrole goed zijn, wordt het navelstrengbloed vrijgegeven voor gebruik.
Van alle bewaarde stalen wordt het weefseltype bepaald en doorgegeven aan het stamcelregister.

Waar kan ik navelstrengbloed doneren?

GentUZ Gent
St. Lucas Gent
AZ Jan Palfijn Gent
AZ Nikolaas (Sint-Niklaas)
AZ Oudenaarde
StV Deinze
BrusselInstitut E.Cavell, 1180 Brussel
CHU Iris Sud, 1050 Brussel
CHU Saint-Pierre, 1000 Brussel
CHU Brugmann, 1020 Brussel
Erasmus ziekenhuis – ULB, 1070 Brussel Universitair Ziekenhuis Saint Luc, 1200 Brussel
St-Elisabeth ziekenhuis, 1180 Brussel
St-Michel ziekenhuis, 1040 Brussel
LeuvenO.L.V. ziekenhuis Aalst
O.L.V. ziekenhuis Asse
Algemeen Stedelijk Ziekenhuis Aalst
GZA Sint-AugustinusWilrijk
ImeldaziekenhuisBonheiden
AZ Sint-Maarten Mechelen
AZ Sint-Maarten Duffel
AZ Diest
AZ St. Jan Genk
Virga Jesse ziekenhuis Hasselt
Salvator ziekenhuis Hasselt
St. Elisabeth ziekenhuis Herentals
St. Jozefkliniek Izegem
UZ Gasthuisberg Leuven
H. Hart Leuven
St. Trudo ziekenhuis St. Truiden
H. Hart Tienen
AZ Vesalius Tongeren
AZ Jan Portaels Vilvoorde

Kan ik stamcellen uit navelstrengbloed laten opslaan voor eigen gebruik?

In België is dit fenomeen nog vrij onbekend, maar het kan. Er zijn bedrijven waar je navelstrengbloed kan opslaan voor als de donor dit nodig zou hebben op latere leeftijd. Dit kost echter veel, en er is geen bewijs dat dit nuttig is. Ook zijn deze stamcellen niet bruikbaar indien de donor aan een bloedziekte lijdt.

Navelstrengbloed is ook enkel bruikbaar bij personen die 40 kg of minder wegen. Het opslaan van navelstrengbloed gebeurt tot 20 jaar na de afname maar er is geen wetenschappelijk bewijs dat stamcellen ouder dan elf jaar nog functioneel zijn.

Je winkelmand is leeg.