Terug naar overzicht

Verkiezingen 2024: anonimiteit van sperma- en eiceldonoren

Situering 

Alleenstaanden, lesbische koppels, maar ook heterokoppels met bepaalde vruchtbaarheidsproblemen zijn aangewezen op donorzaadcellen of donoreicellen als ze hun kinderwens willen vervullen.

Er zijn drie soorten donoren mogelijk:

  • Een gekende donor: iemand uit de omgeving die bereid is zaad- of eicellen te doneren. Wensouders en donoren bepalen dan in onderling overleg of en hoe dit aan het kind zal worden verteld en welke rol de donor al dan niet zal innemen in het leven van het kind.
  • Een anonieme donor: de donor en de wensouders kennen elkaar niet. Het donorzaad of de donoreicel wordt door het fertiliteitscentrum voorzien en het centrum zal met de wensouders en het kind geen identificeerbare informatie delen. Er kan wel niet-identificeerbare informatie worden gedeeld. Dat is informatie op basis waarvan niet kan achterhaald worden over welke persoon het gaat.
  • Een identificeerbare of open profiel donor: de donor en de wensouders kennen elkaar niet maar het kind kan vanaf een bepaalde leeftijd wel informatie en de identiteit van de donor opvragen.

In België is het zo dat de wet op medisch begeleide voortplanting uit 2007 bepaalt dat enkel een gekende donor of een anonieme donor zijn toegelaten. Werken met een identificeerbare donor is op dit ogenblik in België niet voorzien in de wet.

Standpunten van de partijen

We vroegen alle Vlaamse partijen schriftelijk naar hun standpunt over anonimiteit van donoren. Voor dit thema kregen we input van Groen, Vooruit, Open Vld, CD&V en N-VA. PVDA en Vlaams Belang gaven geen input. 

De vijf partijen die hun standpunt doorgaven, willen allemaal de wet op medisch begeleide voortplanting aanpassen waar het donatie van zaad- en eicellen betreft.

Open Vld is op dit ogenblik de enige Vlaamse partij die anonimiteit als optie wil behouden. De partij stelt een driesporenbeleid voor, waarbij wensouders een keuze kunnen maken uit de drie opties: gekende donor, anonieme donor of open profiel donor. Uiteraard maken donoren in dit model ook de keuze voor welke vorm van donatie ze beschikbaar zijn. Daarnaast meent Open Vld dat ook in het geval van anonieme donatie de wensouders en het kind zo veel mogelijk niet-identificeerbare informatie moeten krijgen over de donor.

CD&V, N-VA, Vooruit en Groen pleiten voor de afschaffing van anonieme donatie.  Zij stellen dat het een recht is van een kind om zijn genetische afkomst te kennen. Voor hen moet er een keuze zijn tussen gekende donor of open profiel donor. Bovendien menen zij dat anonimiteit van donoren niet meer te garanderen valt gezien er steeds meer DNA-banken ontstaan.

Politici in debat 

Op 6 maart 2024 organiseerde De Maakbare Mens in Gent een politiek debat rond de thema’s abortus, euthanasie bij wilsonbekwaamheid, donoranonimiteit en draagvrouwschap. Zes partijen (CD&V, Open Vld, PVDA, Groen, Vooruit en N-VA) stuurden een politicus die vertrouwd is met de bio-ethische dossiers om de partijstandpunten toe te lichten. Het debat werd in goede banen geleid door Stavros Kelepouris.

Hier lees je het verslag van het debat omtrent anonimiteit van donoren.

Phaedra Van Keymolen (CD&V)

Kinderen hebben het recht om hun eventuele sperma- en eiceldonoren te kennen. Wij vinden anonieme donatie niet meer van deze tijd en voor ons is het recht op afstammingsinformatie een grondrecht. Wij volgen het pleidooi van het kinderrechtencommissariaat tegen anoniem donorschap. Data uit het buitenland leren ons dat het opheffen van de anonimiteit leidt tot donoren die beter geïnformeerd de bewuste keuze maken, zonder een aanzienlijke daling van het aantal donoren.

In tijden van commerciële DNA-databanken kunnen wij anonimiteit niet langer garanderen. Wij pleiten voor een onafhankelijk orgaan dat de betrokken partijen kan begeleiden en ook de persoonsgegevens van donoren kan beheren. Dit lijkt ons beter dan dat commerciële spelers die gevoelige informatie beheren.

Wij willen kinderen toegang geven tot niet-identificeerbare gegevens vanaf 12 jaar. Vanaf 16 jaar willen wij identificeerbare gegevens toegankelijk maken.   

Robby De Caluwé (Open Vld)

Donoren zijn geen ouders. Donoren ouders noemen, is eigenlijk inspelen op sentiment.  Wij hebben een voorstel uitgewerkt met drie pistes. De eerste piste laat toe dat de kenmerken van de donor identificeerbaar zijn, de tweede is de anonieme donatie en de derde de donatie met gekende donor. Ons standpunt over de anonimiteit van donoren wordt genuanceerd door de huidige mogelijkheden om op eigen initiatief op zoek te gaan naar je donor via commerciële DNA-databanken. Donoren moeten weten dat ze altijd gevonden kunnen worden door de donorkinderen.

Wij geloven dat het afschaffen van de mogelijkheid om anoniem te doneren aanzienlijke gevolgen heeft. Het kan ervoor zorgen dat wensouders moeilijker donoren vinden. Voor homokoppels is het bijvoorbeeld vandaag vaak al een uitdaging om een eiceldonor en een draagmoeder te vinden. Om deze uitdaging niet groter te maken, mogen we niet abrupt een einde maken aan de mogelijkheid om anoniem te doneren, zelfs met de huidige commerciële mogelijkheden om afstamming te achterhalen. Het is hierdoor wel belangrijk om mee te geven dat anonimiteit op de lange termijn niet houdbaar is.

Wij zijn van mening dat ouders deze beslissing voor hun kind mogen nemen, omdat ouders nu eenmaal de taak hebben om belangrijke beslissingen te nemen voor hun kinderen. Ook het argument dat redeneert vanuit het recht van het kind om te weten waar het genetisch vandaan komt, volgen wij niet. Er zijn ook niet-donorkinderen die geen toegang hebben tot die informatie.

Janneke Ronse (PVDA)

Ik denk dat het beter is voor het kind om te kunnen weten wie de donor is. In dit geval haalt de realiteit het debat in. Wij hebben alle belang bij een geleidelijke overgang naar het onmogelijk maken van anoniem donorschap. Een verandering van het profiel van donoren komt er niet zomaar. We moeten het maatschappelijk debat aanzwengelen, zonder abrupt een einde te maken aan wat vandaag nog mogelijk is. Veel mensen hebben namelijk nog nooit nagedacht over dit ethische vraagstuk. De vraag die er is vanuit het kinderrechtencommissariaat is voor velen nieuw.

Eva Platteau (Groen)

Wij hebben in onze partij het geluk dat minister Petra De Sutter als voormalig fertiliteitsarts haar expertise heeft gedeeld. Ook zij is van standpunt veranderd, en wij volgen haar daarin. Er gaan veel stemmen op bij donorkinderen voor het recht op informatie over hun afstamming. Het kinderrechtencommissariaat heeft hierover adviezen geformuleerd die wij volgen. Als we het kind centraal zetten, is het recht op die informatie belangrijk. We willen die informatie pas vanaf een bepaalde leeftijd toegankelijk maken en werken in fases. Hierbij heeft het kind eerst toegang tot niet- identificeerbare kenmerken van de donor.

Het is niet de bedoeling om de anonimiteit van donoren retroactief op te heffen. Donoren zullen binnen een nieuw wettelijk kader weten dat hun donatie niet anoniem is en dat het kind op een dag toegang zal hebben tot hun gegevens.

Gegevens uit andere landen tonen ons dat we op die manier een ander profiel van donoren aantrekken.

Het non-discriminatieprincipe uit de grondwet staat een regelgeving met verschillende pistes in de weg. Het mag niet de bedoeling zijn dat het ene kind wel recht heeft op informatie over zijn afstamming en het andere niet. Los daarvan leg je een enorme druk op de wensouders wanneer je hen laat beslissen over het al dan niet kenbaar maken van de donor aan hun kind.

Het is belangrijk om te benadrukken dat een kind dat de informatie niet wil, het ook niet te weten hoeft te komen. Wij willen alleen de mogelijkheid garanderen voor alle donorkinderen.

Karin Jiroflée (Vooruit)

Tot voor kort waren wij van mening dat de anonimiteit van donoren moest worden beschermd. We waren hetzelfde standpunt genegen als Open Vld, namelijk dat de anonimiteit afschaffen niet wenselijk is, omdat donoren geen ouders zijn. Maar we worden ingehaald door de werkelijkheid. Als je het vandaag wil weten, kom je er uiteindelijk toch achter. Als sommigen eronder lijden, kan je beter die anonimiteit opheffen.

Volgens mij groeien de meeste donorkinderen op in een warm gezin, waardoor zij niet de behoefte voelen om naar hun donoren op zoek te gaan. We hebben hier geen cijfers over. We zien wel dat het internet de mogelijkheid biedt aan iedereen die dit wenst om via naam- en DNA-databanken op zoek te gaan naar diens donor. Daarom is het logisch om het gewoon te kunnen weten zonder die complexe zoektocht.

Kathleen Depoorter (N-VA)

Wij stellen het recht van het kind om te weten waar het vandaan komt centraal. Dit hoeft ouders van niet-biologische kinderen niet ongerust te maken. Zij zijn de ouders die het kind een warme omgeving en de liefde geven die het nodig heeft. Maar dit is geen argument om kinderen van 16 of ouder het recht te ontnemen op informatie over hun biologische afstamming. Er zijn mensen die echt worstelen met het feit dat ze deze informatie niet hebben, we moeten daar iets aan doen. Valerie Van Peel van N-VA heeft dit dossier getrokken in het parlement. Als ik nu merk dat er een grote genegenheid is voor het opheffen van de anonimiteit van donoren, dan reken ik erop dat we dit nog stemmen voor 8 mei.

Niet alleen de politieke partijen hebben een standpunt, ook De Maakbare Mens heeft een visie op anonimiteit van donoren!  

Bekijk ook even dit:

Je winkelmand is leeg.