Terug naar overzicht

Verkiezingen 2024: draagvrouwschap

Situering

België heeft geen wet die draagvrouwschap regelt. Dat betekent niet dat het verboden is, maar wel dat er geen rechtszekerheid bestaat voor de betrokkenen.

Zo kan er wel een draagvrouwschapsovereenkomst worden opgesteld tussen de draagvrouw en de wensouders, maar die heeft geen juridische waarde. Ook het verkrijgen van het wettelijk ouderschap is omslachtig. Volgens de Belgische wet is immers de vrouw die bevalt sowieso de wettelijke moeder. Na de geboorte moet een adoptieprocedure worden opgestart om het wettelijk ouderschap voor de wensouders te regelen.

In de praktijk zijn er in België vijf fertiliteitscentra die trajecten met draagvrouw begeleiden. Het gaat om niet-commercieel draagvrouwschap, waarbij de wensouders zelf een draagvrouw uit hun omgeving aanbrengen. Het gaat bovendien alleen om hoogtechnologisch draagvrouwschap. Dat betekent dat de bevruchting in vitro tot stand komt met een eicel van de wensmoeder of een eiceldonor. Enkele dagen na de bevruchting wordt het embryo ingeplant in de baarmoeder van de draagvrouw. Zij heeft dus geen genetische band met het kind.

Bij laagtechnologisch draagvrouwschap is de draagvrouw tegelijk ook eiceldonor. De bevruchting kan dan via kunstmatige inseminatie verlopen en kan ook thuis via zelfinseminatie gebeuren.

Op dit ogenblik worden in de fertiliteitscentra enkel koppels behandeld, alleenstaanden komen niet in aanmerking voor een traject met draagvrouw.

De trajecten die plaatsvinden in de fertiliteitscentra verlopen over het algemeen zonder problemen. Maar indien er toch moeilijkheden zouden ontstaan, is er geen wettelijk kader om op terug te vallen.

Standpunten van de partijen

We vroegen alle Vlaamse partijen schriftelijk naar hun standpunt over draagvrouwschap. Voor dit thema kregen we input van Groen, Vooruit, Open Vld, CD&V en N-VA. Vlaams Belang en PVDA gaven geen input. 

Zowel Open Vld, Groen, Vooruit, N-VA als CD&V vinden dat er een wet moet komen die draagvrouwschap regelt. Deze vijf partijen vinden ook dat de wet rechtstreekse afstamming van de wensouders moet mogelijk maken.

Maar de partijen verschillen wel in hoe ze de invulling van die wet zien.

Voor Open Vld moet de procedure met draagvrouw open staan voor zowel koppels als alleenstaanden. Zowel hoog- als laagtechnologisch draagvrouwschap moet in de wet worden opgenomen. Ook draagvrouwschap dat in het buitenland plaatsvindt, moet voor Open Vld via de wet worden geregeld. De partij ijvert voor een rechtstreekse afstamming voor trajecten met draagvrouw die door een fertiliteitscentrum werden begeleid. De wensouders worden dan bij geboorte meteen de wettelijke ouders. Voor laagtechnologisch draagvrouwschap dat niet in een fertiliteitscentrum wordt begeleid, blijft de adoptieprocedure van toepassing. Voor Open Vld is genetische verwantschap met de wensouders niet noodzakelijk. Dat betekent dat bijvoorbeeld een alleenstaande man met een vruchtbaarheidsprobleem beroep kan doen op de procedure met draagvrouw daarbij gebruik makend van zowel zaadcel- als eiceldonatie.

Vooruit is het grotendeels eens met deze visie. Voor Vooruit is het echter wel noodzakelijk dat er een genetische band bestaat tussen het kind en minstens één van de wensouders. Een procedure met draagvrouw waarbij beroep wordt gedaan op zowel zaadcel- als eiceldonatie is voor Vooruit niet aan de orde.

Groen deelt deze mening. Ook voor Groen is een genetische band tussen het kind en één van de wensouders een noodzakelijke voorwaarde. Groen vindt het ook belangrijk dat zowel de draagvrouw als de wensouders Belg zijn of in België verblijven. Buitenlands draagvrouwschap zal wat Groen betreft dus niet door deze wet worden geregeld.

Ook N-VA vindt dat er een wet moet komen maar vindt dat daarin enkel hoogtechnologisch draagvrouwschap mag worden opgenomen. Voor N-VA is een procedure met draagvrouwschap pas aan de orde als ultiem redmiddel wanneer andere opties om een kind te krijgen niet mogelijk zijn. Een genetische band tussen het kind en één van de wensouders is noodzakelijk. N-VA vindt dat de procedure moet openstaan voor zowel koppels als alleenstaanden.

CD&V pleit eveneens voor een wet op altruïstisch draagvrouwschap. Zij willen hoogtechnologisch draagvrouwschap in de wet opnemen, en hebben ook begrip voor homokoppels waarvan een zus bereid is zowel draagvrouw als eiceldonor te zijn. In dat geval zou laagtechnologisch draagvrouwschap dus ook mogelijk zijn. Ook voor CD&V is het een noodzakelijke voorwaarde dat minstens één van de wensouders genetisch verwant is aan het kind. Zowel heterokoppels als homokoppels moeten beroep kunnen doen op de procedure. CD&V meent dat het in het belang van het kind is om door twee ouders te worden opgevangen en wil de procedure dus niet openstellen voor alleenstaanden.

Politici in debat 

Op 6 maart 2024 organiseerde De Maakbare Mens in Gent een politiek debat rond de thema’s abortus, euthanasie bij wilsonbekwaamheid, donoranonimiteit en draagvrouwschap. Zes partijen (CD&V, Open Vld, PVDA, Groen, Vooruit en N-VA) stuurden een politicus die vertrouwd is met de bio-ethische dossiers om de partijstandpunten toe te lichten. Het debat werd in goede banen geleid door Stavros Kelepouris.

Hier lees je het verslag van het debat omtrent draagvrouwschap.

Phaedra Van Keymolen (CD&V)

Wij zijn van mening dat draagvrouwschap wettelijk mogelijk moet zijn voor hetero- en homokoppels. Wij willen uitbreiden naar alle gezinsvormen, een alleenstaande is ook een gezin. Commercieel draagmoederschap willen wij niet toelaten.

Robby De Caluwé (Open Vld)

Wij willen ook alleenstaanden wettelijk toegang geven tot draagvrouwschap. Een discussie die wij belangrijk vinden in deze context gaat over hoog- en laagtechnologisch draagvrouwschap. Voor ons moeten beide kunnen. Ook laagtechnologisch draagvrouwschap moet op de juiste manier kunnen ondersteund worden. Als we dit gaan negeren in het wettelijk kader, gaan er praktijken plaatsvinden die niet wenselijk zijn. Wanneer iedereen die draagvrouwschap wil inzetten voor het vervullen van een kinderwens, zowel op zoek moet naar een draagvrouw als naar een eicel, vinden wij dat te complex.

Janneke Ronse (PVDA)

Ik denk niet dat vasthouden aan één gezinsvorm nog van deze tijd is.

Eva Platteau (Groen)

We hebben binnen de meerderheid heel goed werk geleverd rond dit dossier. Toen we bijna klaar waren is PS heel sterk op de rem gaan staan. Ook Ecolo was moeilijk te overtuigen. In Vlaanderen leeft het thema, onder andere dankzij een documentaire van Annemie Struyf en getuigenissen van wensouders en draagvrouwen in de pers. In Wallonië leeft het thema niet, de perceptie dat draagvrouwschap per definitie vrouwen uitbuit heerst daar. In dit dossier was het werken als Fractie over de taalgrens heen, een meerwaarde om consensus te bereiken.

Het is zo jammer dat ondanks het vele inhoudelijke werk rond de ethische kwesties die vanavond aan bod kwamen, we er niet toe zijn gekomen om wetten te stemmen. Ik hoop er nog op. Het vetorecht dat meerderheidspartijen hebben volgens het regeerakkoord, moet voor ethische thema’s misschien eens in vraag worden gesteld. Ik pleit voor meer vrijheid voor parlementsleden om in eer en geweten te stemmen.

Karin Jiroflée (Vooruit)

Ook alleenstaanden moeten inderdaad wettelijk toegang krijgen tot draagvrouwschap. Commercieel draagvrouwschap kunnen we absoluut niet toelaten. We zijn intussen 3 jaar bezig met het zoeken naar consensus binnen de meerderheid. Vooruit is hierin een voortrekker. Centrale punten voor ons zijn de rechtstreekse afstamming en het niet-commercialiseren van draagvrouwschap. Aan Vlaamse zijde is de consensus rond de nood aan een wettelijk kader groot. Aanvankelijk had CD&V het moeilijk met het legaliseren van draagvrouwschap, maar we zijn het uiteindelijk met elkaar eens geraakt. Onze Waalse zusterpartij is momenteel niet te overtuigen. Ik heb persoonlijk geprobeerd om met de Waalse achterban te onderhandelen, maar de tegenkanting is groot.

Wat merkwaardig is aan dit dossier is dat onze partij al in de periode tussen 2003 en 2006 heeft geprobeerd om een wettelijk kader te voorzien voor draagvrouwschap. Ondanks berichtgeving over gevallen waar het helemaal fout liep, heeft het tot nu geduurd om toch een beetje in de richting van algemene consensus te bewegen. Het is toch schandalig dat we nu pas constructief over dit dossier kunnen praten. 

Kathleen Depoorter (N-VA)

Wij stellen toch een voorwaarde voor het toegankelijk maken van draagvrouwschap voor alleenstaanden. Wij hebben in onze visietekst opgenomen dat genetisch materiaal van één van de wensouders aanwezig moet zijn. Voor alleenstaanden zou dit dus betekenen dat wanneer zij onvruchtbaar zijn, zij niet in aanmerking komen voor draagvrouwschap.

Niet alleen de politieke partijen hebben een standpunt, ook De Maakbare Mens heeft een visie op draagvrouwschap

Bekijk ook even dit:

Je winkelmand is leeg.