Terug naar overzicht

Verkiezingen 2024: euthanasie

Situering

Sinds 2002 is er in België een euthanasiewet die mensen toelaat om euthanasie te vragen bij uitzichtloos ondraaglijk fysiek of psychisch lijden. Binnen die wet is het ook mogelijk om een voorafgaande wilsverklaring euthanasie op te stellen. Daarin kan een persoon verklaren euthanasie te willen in een situatie van onomkeerbare coma. Voor andere situaties waarin een persoon wilsonbekwaam wordt, is deze voorafgaande wilsverklaring niet bruikbaar. Voor personen die wilsonbekwaam zijn door dementie of een hersentumor is euthanasie op dit ogenblik niet mogelijk

Standpunten van de partijen

We vroegen alle Vlaamse partijen schriftelijk naar hun standpunt over euthanasie bij verworven wilsonbekwaamheid. Voor dit thema kregen we input van Groen, Vooruit, Open Vld, CD&V en N-VA. PVDA en Vlaams Belang gaven geen input.

Zowel Groen, Vooruit als Open Vld pleiten voor een aanpassing van de wet. Ze willen euthanasie bij wilsonbekwaamheid mogelijk maken met een voorafgaande wilsverklaring. In die voorafgaande wilsverklaring kan een persoon optekenen in welke situatie die zich in de toekomst zou kunnen stellen, hij/zij euthanasie zou willen.

CD&V zegt te willen nadenken over de mogelijkheid om de wet op euthanasie uit te breiden voor personen met verworven wilsonbekwaamheid.

N-VA verzet zich tegen een aanpassing van de wet. De partij is van mening dat de huidige euthanasiewet moet geëvalueerd worden voor er aanpassingen gebeuren. Zij stelt dat euthanasie enkel mogelijk moet zijn bij personen die wilsbekwaam zijn. Bij vergevorderde dementie is euthanasie voor NVA dus uitgesloten.

Politici in debat 

Op 6 maart 2024 organiseerde De Maakbare Mens in Gent een politiek debat rond de thema’s abortus, euthanasie bij wilsonbekwaamheid, donoranonimiteit en draagvrouwschap. Zes partijen (CD&V, Open Vld, PVDA, Groen, Vooruit en N-VA) stuurden een politicus die vertrouwd is met de bio-ethische dossiers om de partijstandpunten toe te lichten. Het debat werd in goede banen geleid door Stavros Kelepouris.

Hier lees je het verslag van het debat omtrent euthanasie bij verworven wilsonbekwaamheid.

Phaedra Van Keymolen (CD&V)

Wij zijn voor een uitbreiding van de toegang tot euthanasie, maar met specifieke voorwaarden. Volgens ons is de samenleving toe aan een aanpassing van de wetgeving rond euthanasie.  Het is schrijnend dat mensen nu soms te vroeg afscheid moeten nemen, uit angst dat ze op een punt zullen komen waarop euthanasie niet meer mogelijk is volgens de wet. Het uitzichtloos en ondraaglijk lijden moet wat ons betreft de voorwaarde blijven. Wanneer de patiënt nog levenslust of -vreugde vertoont op het moment waarop hij op papier had aangegeven niet meer te willen leven, kan de euthanasie voor ons niet plaats vinden. In de wilsbeschikking moet er goed beschreven staan wat onverenigbaar wordt geacht met een zinvol leven. Dit moet eenduidig herkend kunnen worden. Wij hameren op het belang van een multidisciplinair team, met mantelzorgers en zorgverleners, die de beslissing om een euthanasie uit te voeren evalueren.

We moeten vermijden dat ouderen het gevoel hebben er niet meer toe te doen. Euthanasie mag nooit een alternatief zijn voor gebrekkige zorg, of omdat de zorg niet meer betaalbaar is. Patiënten met dementie moeten worden beschermd en we mogen hen niet onder druk zetten. Het recht op sterven mag nooit evolueren naar een plicht op sterven. Natuurlijk moeten we onze zorg optimaliseren. Maar het recht op euthanasie staat daar los van.

Robby De Caluwé (Open Vld)

In 2019 zijn er verschillende wetsvoorstellen ingediend over euthanasie bij verworven wilsonbekwaamheid. Er is de voorbije jaren in stilte heel intensief aan een verbeterd wetsvoorstel gewerkt door onder andere mezelf en mevrouw Jiroflée (Vooruit). Dit op basis van gesprekken met neurologen en juristen over hoe onze vernieuwde wetgeving er zou moeten uitzien. Zelfbeschikking is het centrale principe waarrond deze wet moet worden vormgegeven. Iemand anders dan de patiënt mag nooit beslissen om over te gaan tot euthanasie. We moeten absoluut vermijden dat patiënten een aanvraag doen, omdat ze denken dat ze de maatschappij tot last zijn. Er moeten vertrouwenspersonen betrokken worden, zoals de huisarts.

Huisartsen mogen steeds weigeren om een euthanasie uit te voeren, maar dan moeten ze doorverwijzen. Maar instellingen mogen hun artsen niet verbieden om euthanasie uit te voeren. Dat dit nog gebeurt weet ik uit goede bron, al wordt het ontkend.

In de praktijk ben ik ervan overtuigd dat het overgaan tot euthanasie bij iemand die wilsonbekwaam werd en hiervoor een wilsverklaring opstelde niet veel moet verschillen van het inwilligen van een negatieve wilsverklaring. We zouden in die zin de mogelijkheden moeten uitbreiden met euthanasie.

Janneke Ronse (PVDA)

Als verpleegkundige en voorzitter van Geneeskunde voor het Volk weet ik hoeveel vraag er is naar een uitbreiding van euthanasie in geval van wilsonbekwaamheid. In de praktijk gaat het hier over zeer moeilijke situaties voor de patiënt en de familie. De huidige wet brengt hen en ook de zorgverleners in een lastig parket. Nu moet de beslissing tot euthanasie ofwel te vroeg, ofwel te laat worden genomen. Geen enkele zorgverlener wil zijn patiënten in de wachtkamer van de dood laten zitten. Maar we staan met onze rug tegen de muur op het moment dat patiënten ons vragen om te helpen. Op basis van een negatieve wilsverklaring mag je wel de behandeling en de voeding stoppen, maar de uitdrukkelijke wens van een patiënt die je al jaren opvolgt uitvoeren om het lijden definitief te doen stoppen mag niet. Dit is frustrerend voor alle betrokkenen. Veel huisartsen zijn net vragende partij voor een uitbreiding van de euthanasiewet. Huisartsen werken vandaag vaak in teams, waardoor beslissingen weloverwogen en collectief kunnen genomen worden in samenspraak met de patiënt.

De maatschappelijke nood om de wetswijziging door te voeren is duidelijk hoog. Het aantal mensen met dementie neemt alleen maar toe. 1 op 5 gaat er in de toekomst mee geconfronteerd worden.

Het is choquerend dat CD&V, die de ministerportefeuille van welzijn al heel lang heeft, de slechte staat van onze ouderenzorg niet aanpakt. Het is geen of-of-verhaal. We moeten onze ouderenzorg verbeteren én werk maken van een nieuwe euthanasiewet.

Eva Platteau (Groen)

Dit ethisch thema treft heel veel mensen in onze samenleving. Wij willen zonder meer zelfbeschikking centraal stellen. Het is jammer dat CD&V nu pas aangeeft dat een uitbreiding van de euthanasiewetgeving voor hen tot de mogelijkheden behoort. Complexe dossiers als dit hebben veel tijd nodig. Hoe we met het dossier rond de abortuswetgeving zijn omgegaan illustreert dit. Op 100 dagen voor de verkiezingen is de tijd er niet om uitgebreid experten te bevragen.

Wij zijn wel blij dat een meerderheid van de partijen in het parlement bereid is om te praten over deze kwestie. De maatschappelijke nood om er werk van te maken is groot.

Karin Jiroflée (Vooruit)

Zoals meneer De Caluwé aangaf hebben we ook met Vooruit hard gewerkt aan een wetsvoorstel voor euthanasie bij wilsonbekwaamheid. Ik vind dat het voorstel heel goed in elkaar zit. Dat CD&V na zo lang dwarsliggen nu bereid is om erover te praten stoot tegen de borst. Er zijn heel wat mensen in het parlement die het debat al lang willen voeren, maar we weten dat we de wet niet kunnen gestemd krijgen in de beperkte tijd die we nog hebben in deze legislatuur.

Wat ik wil benadrukken is dat een uitbreiding van de euthanasiewetgeving geenszins een verplichting tot euthanasie betekent. Wat een absurd idee! Niemand voert een pleidooi voor zo veel mogelijk euthanasie. In het kader van zelfbeschikking is het bestaan van de mogelijkheid belangrijk. Verder heeft iedereen daar zelf de keuze in. Dat de mogelijkheid bestaat verandert niets aan het feit dat we altijd de beste zorg moeten blijven bieden. Dat mensen nu ofwel te vroeg, ofwel te laat moeten beslissen is  een onmenselijk dilemma. Dit geldt voor de patiënten, de zorgverleners en de familie. Daar moeten we vanaf.

Uit cijfers blijkt heel duidelijk dat het aantal mensen met dementie enorm toeneemt. Veel mensen zijn hier ongerust over en willen de optie hebben om zelf te bepalen wanneer het genoeg geweest is. 

Kathleen Depoorter (N-VA)

Wij vinden dat de tijd nog niet rijp is voor een uitbreiding van de euthanasiewet naar mensen die wilsonbekwaam zijn. De wetswijziging uit 2018 werd nog niet geëvalueerd. Ik ben het ermee eens dat we moeten onderzoeken hoe we dementie in de euthanasiewet kunnen inplannen. Maar het is niet opportuun om een paar maanden voor de verkiezingen nog snel een herziening door te voeren. In Nederland hebben ze hun euthanasiewetgeving uitgebreid en daar zien we geen grote stijging in het aantal aanvragen voor euthanasie bij mensen met dementie. Het gaat om 15 euthanasieaanvragen op 62000 gevallen van vergevorderde dementie. Dit moet ons tot nadenken stemmen. We gaan er dus dat probleem niet mee oplossen.

Als apotheker heb ik een casus meegemaakt waarbij zowel ik, de psychiater als de huisarts enorm twijfelden. Er wordt onvoldoende rekening gehouden welke tol zo’n euthanasie eist bij de zorgverstrekkers. Als huisarts draag je een verpletterende verantwoordelijkheid. Je bent betrokken en kent je patiënten vaak al jaren. Dan ga je zelfs wanneer je gewetensbezwaren hebt niet zo gemakkelijk doorverwijzen. Dit kan ten koste van je eigen mentaal welzijn gaan.

Daarbij komen nog de onbeantwoorde wetenschappelijke vragen over de grens tussen wanneer een patiënt wel nog wilsbekwaam is en wanneer niet. Vandaag kunnen we geen wetswijziging doorvoeren op een gefundeerde manier. Er zijn nog geen duidelijke criteria voor een wettelijk kader.

Niet alleen de politieke partijen hebben een standpunt, ook De Maakbare Mens heeft een visie op euthanasie bij wilsonbekwaamheid!

Bekijk ook even dit:

Je winkelmand is leeg.